ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତଡ଼ପୁଥିବା ଦେଖି, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୋତେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇ, ଏମିତି ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ କେମିତି ପଡ଼ି ରହିଛ? ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ସେଥିପାଇଁ ଦୃଢ଼ ହେଇ ରୁହିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି— ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ। ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ କରି ତୁମକୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ପୃଥିବୀର ମହାରାଜ ଶିବି ଏମିତି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଏକ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀକୁ ନିଜ ଶରୀର ଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଆଲର୍କ ନାମକ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଅପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଦାନ କରିଥିଲେ। ନଦୀର ଅଧିପତି ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧା, ନିଜ ସୀମା ଅଟୁଟ ରଖି, ଏହାକୁ କେବେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତିନାହିଁ। ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ନିତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ; ଧର୍ମ ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି। ବେଦ ସତ୍ୟରେ ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯଦି ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ, ତେବେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ମୁଁ ଯେଉଁ ବର ଚାହିଁଛି, ସେଥିରେ ତୁମେ ଫଳ ଦେଉ। ତୁମେ ବରଦାତା, ହେ ମହାନ। ଧର୍ମ ଏବଂ ମୋର ଅନୁରୋଧରେ, ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ପଠାଅ। ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନିଥର କହୁଛି। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିନପାର, ତେବେ ତୁମ ଆଖିରେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ବିଦାୟ ଦେବି। ଏଭଳି ଅଡ଼ିଗ କୈକେୟୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିଲେନି, ଯେପରି ବଲି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିଲେନି। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, ମୁହଁ ଶୁକ୍ଳ ହେଲା, ଏବଂ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧା ଘୋଡ଼ା ପରି ତଡ଼ପୁଥିଲେ। ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରି ଦେଖାଉଥିବା ରାଜା, ଦୁଃଖରେ ଅପାର ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ରାତି ଶେଷ ହେଉଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ତାଡ଼ି ଦେବେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ମୃତ ହୋଇଥିବା ପରି, ରାମ ମୋ ପାଇଁ ଜଳାଞ୍ଜଳି କରୁନ୍ତୁ। ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ପୁଅ ଏହି ଜଳାଞ୍ଜଳି କରିବ ନାହାଁ, ଯଦି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ବାଧା ଦେଉଛ। ମୁଁ ଆଜି ଲୋକମାନେ ମୁହଁ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନଶ୍ଟ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇବେ।” ଏପରି ମହାତ୍ମା ରାଜା ଦୁଃଖରେ କହିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାରା ଶୋଭିତ ମଙ୍ଗଳମୟ ରାତି ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ କୈକେୟୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରା, ପୁନି ରାଗରେ ରାଜାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ— “ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି ବିଷମୟ ବାଣ ପରି କଥା କହୁଛ? ବିଳମ୍ବ ନକର, ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଡାକ। ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ସିଂହାସନ ଦିଅ, ରାମଙ୍କୁ ବନକୁ ପଠାଅ, ଏବଂ ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରୋଧୀ ମୁକ୍ତ କର—ତେବେ ତୁମର ଧର୍ମ ପୂରଣ ହେବ।" ତାପରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ୍ତ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ପରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜା କହିଲେ— “ଧର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ମୋର ମନ ବିଭ୍ରାନ୍ତ, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏଭଳି, ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ, ତାରାମଣ୍ଡଳ ଶୁଭ ସମୟରେ, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରି, ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେହି ସହରୀ ଛିଟାଯାଇ ଓ ପୋଖାଯାଇଥିବା, ଶୋଭାମୟ ପତାକାରେ ଶୁଭିତ, ଆନନ୍ଦିତ ସେବକମାନେ ଭରିଥିବା, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ବଜାର ରୂପେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସବରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ସହର। ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସମାନ ସେହି ରାଜଧାନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲି, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଅନେକ ପ୍ରକାର ପତାକା ଶୋଭିତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ନାଗରିକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଓ ମହାମାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ଲଗାଇଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମ୍ମାନିତ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ସେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାରଥୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ବାହାରୁଅଛନ୍ତି ଦେଖିଲେ—ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଦ୍ରୁତ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ ଯେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଭରା କୁମ୍ଭ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଆନାଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପବିତ୍ର ଆସନ ଆଣାଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମୂଳ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ମଣି, ମଧ, ଦହି, ଘୃତ, ଲାଉଞ୍ଚ, କୁଶ, ଫୁଲ ଓ ଦୁଧ ଉପସ୍ଥିତ। ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଶୋଭନା ଯୁବତୀ, ଏକ ମହାନ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଚାରି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଉତ୍ତମ ରଥ, ଏକ ତଳୱାର ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍ ଅଛି। ଏକ ରଥ, ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ଛତ୍ର, ସ୍ୱେତ ଚାମର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘୃତପାତ୍ର ଅଛି। ଏକ କୁଣ୍ଡଳି ଥିବା ଧୂସର ବର୍ଣ୍ଣର ବୃଷ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା ସିଂହ, ବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସିଂହାସନ, ବାଘଚର୍ମ, ହୋମକୁଠାରି, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ବାଦ୍ୟ, ଓ ଅଳଙ୍କୃତ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପବିତ୍ର ଗାଈ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ନାଗରିକ, ଗ୍ରାମବାସୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦଳ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏମିତି ଅନେକ ଲୋକ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି।” ଏପରି ମହାନ ଅଭିଷେକ ଆୟୋଜନ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜସଭାରେ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାୟର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ ଚାଲିଥିଲା।