ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି କହିଲେ, “ଓ ଯୁବତୀ, ତୁମେ କ୍ରୁପାମୟୀ ଓ ଦୟାଳୁ ଅଟୁଟ ଚିତ୍ତର ହେବା; ମୋ ପ୍ରାର୍ଥନା ଗ୍ରହଣ କର, ରାମଙ୍କୁ ଅଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ। ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, ରାମ—ଏହି କଳାନେତ୍ରୀ ଯୁବକ—ରାଜ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ, ତୁମେ ମହାନ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ। ଏହା ମୋ ପ୍ରିୟ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଜନମାନସ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର।” କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ, ଅନ୍ତରେ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଆଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନତି ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ଦଶରଥଙ୍କ ହୃଦୟ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ରୁ ବହୁଥିଲା, କୈକେୟୀ ଏକଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ। ତା’ପରେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରାଣୀଙ୍କ ମୁଖରୁ କଠୋର କଥା ଏବଂ ପୁତ୍ର ନିର୍ବାସନ ବିଷୟରେ ବିରୋଧ ଦେଖି, ଆଉଥରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଜା ପାଇଁ ସେ ରାତି ଯେପରି ଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ମନା କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ଓ ଦୁଃଖରେ ତଡ଼ପୁଥିବା ଦେଖି, କୈକେୟୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରି, ଏବଂ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶପଥ ପୂରଣ କରିବା ପରେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଭୂମିରେ ଏଭଳି ଅଚେତନ ହୋଇ ଶୁଅଛ? ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ରୁହିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; ଏହି ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି। ରାଜା ଶିବି ଶପଥ ପୂରଣ କରି, ଏକ ଶ୍ୟେନକୁ ନିଜ ଦେହ ଦାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଲର୍କ ମଧ୍ୟ, ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଅଚାହିଁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଦୁଇ ଆଖି ଦାନ କରିଥିଲେ। ନଦୀର ଅଧିପତି ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ନିତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ; ସତ୍ୟ ଉପରେ ଧର୍ମ ନିର୍ଭର କରେ। ବେଦ ଅବିନାଶୀ କାରଣ ସତ୍ୟ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯଦି ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ତେବେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ; ମୋର ଚାହିଦା ପୂରଣ ହେଉ, କାରଣ ତୁମେ ବରଦାତା। ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏବଂ ମୁଁ ଚାହୁଁଥିବାରୁ, ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ବାସନକୁ ପଠା; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନିଥର କହୁଛି। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଏହି ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ କରିନପାର, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ଆଖି ଆଗରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ଏପରି ଅଡ଼ିଗ ଉନ୍ମାଦରେ କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ନିୟମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ବଲି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଫାନ୍ଦରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇନଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ମୁହଁ ଫିକା ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଗଡ଼ିର ଚକା ମଧ୍ୟରେ ଜୁତି ହୋଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ତଡ଼ପୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଧୁସର ହେଉଥିଲା, ଦେଖିପାରୁଥିଲେ ନାହିଁ ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଅନେକ କଷ୍ଟରେ ଆତ୍ମବଳ ଜଗାଇ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଓ ରାଣୀ, ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନେ ଏବେ ମୋତେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଦବାଇବେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଏବେ ରାମ ମୋ ପିଣ୍ଡଦାନ କରୁନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ମୃତ। ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ପୁଅ ମୋ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଯଦି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ବାଧା ଦେଉଛ। ଏବେ ମୁଁ ଲୋକମାନେ ମୁହଁ ଦେଖିପାରୁନି, ଯେଉଁମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଫେରାଇବେ।” ଏପରି ମହାତ୍ମା ରାଜା କହିଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଶୋଭିତ ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହେଲା। ତା’ପରେ କୈକେୟୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନି କଠୋର କଥା କହିଲେ—ସେ ଦକ୍ଷ ଉପାଲୋଚନାରେ ଚତୁର, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ। “ଏପରି ବିଷବାଣୀ ମାନେ କାହିଁକି କହୁଛ, ରାଜା? ବିଳମ୍ବ ନ କରି ତୁମ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଡାକ। ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଅ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଅ, ଏବଂ ମୋତେ ସପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ କର; ତେବେ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ।” ଏପରି, ଏକ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଚେପି ଦିଆଯିବାପରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ରାଜା କହିଲେ, “ଧର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ମୋ ମନ ବିକ୍ରମିତ; ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ତାରାମଣ୍ଡଳ ଶୁଭ ଯୋଗରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଉଚିତ ସମୟ ଆସିଗଲା। ଏବେ, ବିରାଜମାନ ଗୁଣମାନ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଏହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହାର ରାସ୍ତା ଝାଡ଼ି ଓ ଜଳଛିଟା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଶୋଭାମୟ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଆନନ୍ଦିତ ସେବକମାନେ ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ବଜାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସହର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସବ ମନାଉଥିଲା, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲା, ଏବଂ ସବୁଠାରେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ହେଉଥିଲା। ସେଇ ସହର ମାଧ୍ୟମରେ ଯିବା ସମୟରେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀକୁ ମାନ୍ୟ କରୁଥିଲା, ବସିଷ୍ଠ ଭିତର ମହଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରକାର ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ମହଲ ଜନସାଧାରଣ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଗରିମାମୟ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲା। ଏହିପରି ମହଲକୁ ପହଞ୍ଚି, ବସିଷ୍ଠ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏବଂ ମହାମୁନିମାନେ ସହିତ ଜନସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାରଥି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀ। ସେଠାରେ ବସିଷ୍ଠ ବଲେ, “ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ ଯେ ମୁଁ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛି।