ଦଶରଥ ମହାରାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଦନାରେ କହିଲେ, “ହେ ସୁମୃଦୁ ଚରିତ୍ରା, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର। ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ତୁମ ପାଖରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ଯଦି ତୁମେ ଏହା କରିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ—ମୁଁ ଏପରି ନିଷ୍ଠୁର ମନ୍ତାଳିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଦୁଃଖର ମଧ୍ୟରେ ରାଜା କହିଲେ, “ମୋ ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କୈକେୟୀ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋତେ ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।” ଏହିପରି କହି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ରାଜଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଦଶରଥ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିତିମାନ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିବା ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ, ପୁନି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ସେ କହିଲେ, “ହେ ସୁମୃଦୁଭାବିନୀ, ରାଜାଙ୍କୁ ବିଶେଷ କୃପା କର। ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ନୁହେଁ। ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରଦାନ କର, ହେ ଯୁବତୀ, ତୁମେ କୃପାଳୁ; ଖୁସି ହୁଅ, ରାମଙ୍କୁ ଅଅବିଭାଜିତ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ। ରାମ, କଳାନେତ୍ର, ରାଜ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ; ତେବେ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୀର୍ତି ହେବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ, ରାମ, ଜନତା, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହା କର, ହେ ଚରୁଦରଶନା, ଉତ୍ତମ ନିତମ୍ଭା।” କିନ୍ତୁ, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କା କୈକେୟୀ, ପତିଙ୍କର ଏପରି ଦୟାଭରା ଏବଂ ବିବିଧ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି, ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଏପରି କଠୋର ଓ ପୁତ୍ର ବିଦାୟ ନେଇ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଦେଖିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ରାତି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କେଉଁପରି ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଗଲା, ସେ ନିଷେଧ କଲେ। ଏହିଭଳି ହେଉଛି ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗର ଶେଷ। ପରେ, ଦଶରଥ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାଦିନ, କୈକେୟୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଧର କୁହିଲେ, “ମୁଁ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ଶପଥ ଦେଇଥିଲା; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ଶୁଇ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରୁହିବା ଉଚିତ୍। ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ କାମ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛି। ରାଜା ଶିବି ଏକଥା ଶପଥ ଦେଇ, ଏକ ଶ୍ୟେନ ପାଇଁ ନିଜ ଦେହ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦଶା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଅଳର୍କ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଚାହିଲେ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ନଦୀର ଦେବତା ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଏକ ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱ; ସତ୍ୟ ଉପରେ ଧର୍ମ ନିର୍ଭର କରେ। ବେଦ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯଦି ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ତେବେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ; ମୋର ଯେଉଁ ବର ମୁଁ ଚାହିଛି, ତାହା ପୂରଣ କର, କାରଣ ତୁମେ ବରଦାନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏବଂ ମୁଁ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ତାହା ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ପଠାଅ; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନିଥର କହୁଛି। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଏହି ଶପଥ ପୂରଣ କରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ପାଖରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" ଏପରି ଅଟୁଟ ମନସ୍କା କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କର ଆଘାତରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ବଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଫାନ୍ଦରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିଥିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହେଲା, ଏବଂ ଷଢ଼ଳ ଗଡ଼ିକୁ ଆଉ ଚାଳିଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରି ଦେଖାଗଲା, ଦଶରଥ ମହାରାଜ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ସାହସ ସଂଗ୍ରହ କରି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକେ ମୋତେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଦବାଇ କରିବେ। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଏବଂ ଏବେ ରାମ ମୋ ପିତୃକ୍ରିୟା କରୁନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ମୃତ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ଓ ତୁମର ପୁତ୍ର ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ବାଧା ଦେଉଛ। ଆଜି ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଆଗେ ଖୁସିରେ ମୁହଁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବେ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଫେରିଯିବ।” ଏପରି ମହାତ୍ମା ଦଶରଥ କହିଥିବା ସମୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରେ, ଦୁଷ୍ଟ କୈକେୟୀ ପୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କ୍ରୁର ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ କୌଶଳୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। “ତୁମେ ଏପରି କଥା କାହିଁକି କହୁଛ, ରାଜନ୍? ଏହା ବିଷବାଣୀ ପରି ଶୁଣାଯାଉଛି। ଦେରି ନକର, ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଡାକ।" "ମୋର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସିଂହାସନ ଦିଅ, ରାମଙ୍କୁ ବନକୁ ପଠାଅ, ଏବଂ ମୋତେ ସପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ କର। ତେବେ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।" ଏହିପରି କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ଅନୁବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଉତ୍ପୀଡିତ ଘୋଡ଼ା ପରି, ଦଶରଥ କହିଲେ, “ଧର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ; ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଏହିପରି ଶୁଭ ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ତାରାଗଣ ସୁମେଳିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଗଲା। ତାପରେ, ଗୁଣମୟ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ନଗର ରାସ୍ତା ଜଳ ଛିଟାଯାଇ, ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଶୁଭ ଧ୍ୱଜାରେ ଶୋଭିତ, ଖୁସି ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଅଧିକ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଦୋକାନରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ରାଘବଙ୍କୁ ନେଇ ଉତ୍ସାହିତ, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ମନ୍ଦିତ ଥିଲା।