ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାବୁକ ହେଇ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ମରିଗଲେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୋର ପ୍ରିୟ ଜନମାନେ ରହିଗଲେ, ତେବେ ତୁମେ କଣ ପାପ କରିବୁ? ଯଦି କୌଶଲ୍ୟା ମୋତେ ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି, ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅସହଯ ହେଇ, ରାଣୀ ମୋ ସହିତ ଏକା ହେବେ। କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ମୁଁ ଏବଂ ଆମ ତିନି ପୁଅମାନେ ନରକକୁ ଯାଇପାରିବା, ତୁମେ, କୈକେୟୀ, ତାହାରେ ଖୁସି ହେବ।" "ମୁଁ ଓ ରାମକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ତୁମେ ଏବେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶାଶନ କରିବା, ଯେଉଁ ବଂଶ ସଦା ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଅଚଳ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ। ଯଦି ଏହି ରାମର ବନବାସ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ତେବେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭରତ ମୋର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ମୁଁ ମରିଗଲେ ଏବଂ ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତୁମେ ବିଧବା ହୋଇ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାଶନ କରିବା। ତୁମେ, ରାଜକୁମାରୀ, ଭାଗ୍ୟରେ ମୋ ଘରେ ରହିଛ, ମୋର ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ଅପମାନ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋତେ ଅପରାଧୀ ଭାବି ଅବହେଳା କରିବେ।" "ମୋ ପୁଅ ରାମ, ଯେଉଁଠି ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡାରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଉଁ ଚାଲିବାକୁ କିପରି ସହିବେ? ଖାଇବାବେଳେ ରାମ ପାଇଁ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ରାନ୍ଧୁଆ ମନୋହର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରେ ପ୍ରଧାନ ହୋଇଥିଲି।" "ଏବେ ମୋ ପୁଅ କିପରି ଜଙ୍ଗଲର କଟୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତିତ କାଉ ଖାଇ ବଞ୍ଚିବେ? ଯେଉଁ ରାମ ଚମକିଲା ପୋଷାକ ଓ ଆରାମରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ବର୍କ ଚିରା ପିନ୍ଧିବାକୁ କିପରି ସହିବେ?" "କିଏ ଏମିତି କ୍ରୁର ଶବ୍ଦ କହିଛନ୍ତି—ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବେ ଓ ଭରତ ରାଜା ହେବେ? ମହିଳାମାନେ ଚାଲକ ଓ ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥରେ ଲିନ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କୁ ନୁହେଁ, କେବଳ ଭରତଙ୍କ ମାତାକୁ କହୁଛି।" "ତୁମେ, ନିର୍ଦୟ ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ଲାଭ ପଛରେ ଲାଗିଥିବା, ମୋର ଦୁଃଖ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଛ। ମୋ ଓ ରାମରେ କଣ ଅପରାଧ ଦେଖୁଛ, ଯେଉଁ ତୁମ ଉପକାର ପାଇଁ କାମ କରିଥିଲେ? ପିତାମାନେ ପୁଅମାନେକୁ ଛାଡି ଦେଇପାରନ୍ତି, ଜୀବନ ଭରି ମୁହବ୍ବତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପତିକୁ ଛାଡି ଦେଇପାରନ୍ତି; ରାମକୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେବ।" "ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁ ଦେବତାପରି ସଜିଥିଲେ, ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ମୁଁ ନୂତନ ଯୁବକ ପରି ଅନୁଭବ କରିଥିଲି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଇପାରିବ; ବର୍ଷା ଦେଇଥିବା ବଦଳି ନାହିଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷା ହେଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ରାମ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିପାରିନାହିଁ କିଏ ବଞ୍ଚିପାରିବ—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ।" "ତୁମେ ଯେଉଁ ନାଶ ଚାହୁଛ, ଶତ୍ରୁ ଓ ଶତ୍ରୁର ରୂପେ ଲୁଚି ରହିଛ, ମୁଁ ତୁମେକୁ ମୋ ଘରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ରଖିଛି। ଆହା, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତୁମେକୁ ଅଜଗର ପରି ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ଏବେ ମୋ ଅବିବେକରେ ତୁମ ବିଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲି।" "ମୁଁ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ, ଭରତ ତୁମେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବ, ସହର, ରାଜ୍ୟ ଓ ଆମ ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରିବ, ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏବଂ ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଖୁସି ହେବ।" "ତୁମେ, ଯେଉଁ କ୍ରୁର ଆଚରଣ କରୁଛ, ଦୁଃଖ ଦେଇଛ, ଆଜି ଏମିତି କଠୋର ଶବ୍ଦ କହୁଛ; ତୁମ ଦାନ୍ତ କିପରି ଚୁଡି ଗିରି ଭାଗିଯାଏ ନାହିଁ, ଏମିତି ଶବ୍ଦ କହିବାକୁ?" "ରାମ କେବେ କଠୋର କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ଶବ୍ଦ କହିନାହିଁ, ସେ କେବେ କ୍ରୁର ଭାଷା କହିବା ଜାଣିନାହିଁ। ତେବେ ତୁମେ ରାମରେ କିପରି ଦୋଷ ଦେଖୁଛ, ଯେଉଁ ସଦା ମଧୁର ଓ ଗୁଣବନ୍ତ?" "ପୃଥିବୀ ଭାଗିଯାଉ, ପ୍ରଦ୍ଦିପ୍ତ ହେଉ, ନଷ୍ଟ ହେଉ, ହଜାର ଥର ଭାଗିଯାଉ—ମୁଁ ତୁମ ଭୟଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବିନି, କେକୟ ରାଜାର ଧୂଳି, ଯେଉଁ ମୋ ପାଇଁ କ୍ଷତିକର।" "ତୁମେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ବେଶି କଠୋର, ମିଥ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ମନ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଜ ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ—ମୁଁ ଏମିତି ଅପ୍ରିୟ ଓ ହୃଦୟ ଜଳାଇବା ଲୋକ ସହିତ ରହିପାରିବିନି।" "ମୋର ଜୀବନ ନାହିଁ—ତେବେ ମୋର ଆନନ୍ଦ କିପରି ହେବ? ପୁଅ ବିନା, ଯେଉଁ ଜଣେ ନିଜ ପୁଅକୁ ନିଜ ପରି ପ୍ରେମ କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ସୁଖ ଅଛି? ମହିଳା, ମୋତେ ଏହି କ୍ଷତି କରିବେନି—ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ଛୁଇଁଛି, ଦୟା କର।" ଏପରି ଭାବରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ବିନୀତ ହୋଇ, ରାଣୀ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକ ଭୂମିକୁ ଲୁଟେଇପଡ଼ି ଯାଏ। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ରାମାୟଣର ତେରୋ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଦଶରଥ ରାଜା ଏକ ଅପରିଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ମେରିଟ ଶେଷ ହେଲା ପରେ ଯୟାତି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ନିର୍ଭୟ ତଥା ବିପଦ ଦେଖୁଥିବା ମହିଳା, ଯେଉଁଠି ଚାହିଦା କେବଳ କ୍ଷତି ଆଣିଥିଲା, ପୁନି ଏକାଉଁ ମାଗିଥିଲେ ଯେଉଁ ଦାୟିତ୍ୱ ସେ ଅଗ୍ରେ ମାଗିଥିଲେ। "ତୁମେ, ରାଜା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ଅଟଳ ବାଚନର ଗର୍ବ କରୁଛ—ତେବେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବାକୁ କିଏ ଅପରିଗ୍ରହ କରୁଛ?" କୈକେୟୀ ଏପରି କହିଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ଦଶରଥ ରାଜା ଅତି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, କିଛି ସମୟ ପରେ ଅସ୍ତିର ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୁଁ ମରିଗଲେ ଓ ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଅପାତ୍ର ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ କରି ଖୁସି ହେବ।" "ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦେବମାନେ ରାମ ପାଇଁ ଅପମାନ ଦେବେ—ମୁଁ ଏହା କିପରି ସହିବି, ଆହା!" "ଯଦି କୈକେୟୀ ପ୍ରେମରେ ମୁଁ ରାମକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଏ, ଏବଂ ମୁଁ କହିଛି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ଏହା ଅସତ୍ୟ ହେଇଯିବ।" "ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ, ମୁଁ ନିର୍ସନ୍ତାନ ଥିଲି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାମକୁ ପୁଅ ଭାବରେ ପାଇଥିଲି; ତେବେ ମୁଁ କିପରି ତାକୁ ଛାଡିପାରିବି?" "କିପରି ମୁଁ ରାମ, ପଦ୍ମନୟନ, ଶୂର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିବା, ଛାଡିପାରିବି?" "କିପରି ମୁଁ ରାମ, ନୀଳ ପଦ୍ମପରି ଶ୍ୟାମ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଇପାରିବି?" "କିପରି ମୁଁ ଦୁଃଖ ଦେଖିପାରିବି, ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାମ, ଯେଉଁଠି ସଦା ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ?