ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଯୋଧ୍ୟା ରୁ ନିର୍ଗମଣ ପରେ, ସେ ଶ୍ରିଙ୍ଗବେରପୁର ନଗରରେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ନିଷାଦ ଅଧିପତି ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଗୁହାଙ୍କ ସହ ମିଶିଲେ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ହେଲେ। ଗୁହା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ରାମ ଅନେକ ଜଳପ୍ରବାହୀ ନଦୀ ଅଟିକି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ, ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ତିନିଜଣେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପହଁଚିଲେ ଓ ସେଠାରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରୟ ତିଆରି କରି, ବନଜୀବନରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ଚିତ୍ରକୂଟରେ ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭଳି ସୁଖରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଦଶରଥ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ। ଶେଷରେ, ଦଶରଥ ରାମଙ୍କ ଶୋକରେ ପରଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ନ ହେଲେ। ସେ ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଗି ବନକୁ ଯାଇଲେ। ଭରତ ମହାନ ଆତ୍ମା ଓ ଧୃଢ଼ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ମିଳିଲେ ଓ ଭାଇଙ୍କୁ ବିନୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ସହ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆପଣ ହିଁ ରାଜା, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା।" ଏହା ଶୁଣି ଦୟାମୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାମ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ବଦଳରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଚରଣପାଦୁକା ରାଜ୍ୟର ନିୟମନ ପାଇଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ, ରାମ ଭୂତିରେ ଭରତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅପୂରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭରତ ରାମଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ, ମହାନ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ନିୟମିତ ଭରତ, ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟପାଳନ କଲେ। ଏପରି ସମୟରେ, ରାମ ନଗରବାସୀମାନେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମନୋଯୋଗ ସହ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ରାମ ଏକ ବିକଟ ରାକ୍ଷସ ବିରାଧକୁ ବଧ କଲେ ଓ ଶରଭଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପରେ ସେ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ, ତଳୱାର ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣକୋଶ ରାମକୁ ମିଳିଲା। ଏପରି ଶସ୍ତ୍ର ଦେଖି ରାମ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ବନବାସୀମାନେ ସହିତ ବନରେ ବସିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଉତ୍ପୀଡନ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାମ ସେମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଯେ, ସେ ବନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବଧ କରିବେ। ଏହିପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବଧ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀ ଶୂର୍ପଣଖା, ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାକ ଓ କାନ କାଟି ଦିଆଗଲା। ତାଙ୍କ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଅପମାନ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଖର, ତ୍ରିଶିରା ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରାମଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ରାମ ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେକୁ ବନରେ ବସିବା ସମୟରେ ବଧ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେର ବଧ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାବଣ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ମାରୀଚ ନାମକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ସହଯୋଗୀ ଭାବରେ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ମାରୀଚ ବାଁରବାର ରାବଣଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ। ମାରୀଚ କହିଲେ, "ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ସହ ମୁକାବିଲା କରିବା ଅସମ୍ଭବ।" କିନ୍ତୁ ରାବଣ ନିଜ ମନର ଅଭିଲାଷାରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ ହେଇ, ମାରୀଚ ସହ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏଠି, ଦୁଇ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ କୌଶଳରେ ଦୂରେ ନେଇଯାଇ, ରାବଣ ଜଟାୟୁ ନାମକ ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରି ଦେଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ। ରାମ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଦେହ ଦେଖିବା ସହିତ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ଶୁଣି ଶୋକରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ସେ ଦୁଃଖରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ଜଟାୟୁଙ୍କ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ବନରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ରାମ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକଟ ରାକ୍ଷସ କବନ୍ଧଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ କଲେ। ସେଠାରେ, ବଳଶାଳୀ ରାମ କବନ୍ଧକୁ ବଧ କରି, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦାହ କଲେ। କବନ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱିନୀ ଶବରୀ ବିଷୟରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶବରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆ," ବୋଲି କବନ୍ଧ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏହା ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ ରାମ ଶବରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଶବରୀ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତାପରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ପମ୍ପା ସରୋବର ତଟରେ ବନର ହନୁମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଥମ ମୁହଁମୁହିଁ ହେଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ବିଶେଷକରି ସୀତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ, କଥା ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାହା ସବୁ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଭଳି, ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ବାଲି ସହ ଶତ୍ରୁତାର କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାମ ସେମାନେଙ୍କୁ ବାଲି ବଧର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ତଥାପି, ସୁଗ୍ରୀବ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହି, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ନାମକ ବଡ଼ ଶବକୁ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ଏକ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାମ ହସି ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଂଗୁଠିରେ ଏହି ଶବକୁ ଦଶ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପୁଣି ଏକ ବଡ଼ ବାଣରେ ସାତ ଟି ସାଳ ଗଛ, ଏକ ପାହାଡ଼ ଓ ପାତାଳକୁ ଭିନ୍ନ କରିଦେଲେ। ଏଥିରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ସହ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦହାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ବର ଶୁଣି, ବାନରମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବାଲି ବାହାରି ଆସିଲେ।