ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଯାଇ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଅନର୍ଥ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ଏହି ଗୃହରେ ତୁମକୁ ମୁଁ ନିଜେ ରଖିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋ ଧ୍ୱଂସ ଚାହୁଁଛ? ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ତୁମେ ଅଜାଣି ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ହେଇଯାଇଛ; କାରଣ ସାରା ପୃଥିବୀ ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଛନ୍ତି। ମୁଁ କେଉଁ ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି? ମୁଁ ଚାହିଲେ କୌସଲ୍ୟା, ସୁମିତା କିମ୍ବା ମୋ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବିନି, ମୋର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯିବ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ସଂସାର କିପରି ରହିପାରିବ? ଜଳ ବିନା ଫସଲ ହେବ କିପରି? ଏଭଳି ରାମ ବିନା ମୋ ଜୀବନ ଏଇ ଶରୀରରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହି ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛାକୁ ଏଉଁଠି ତ୍ୟାଗ କର। ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା କିପାଇଁ ମନେ ଆଣିଛ, ହେ ପାପିନୀ? ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଭାରତ ପ୍ରତି ମୂହ ଓ ଦ୍ୱେଷ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହଁ, ତେବେ ଯେପରି ଆଗରୁ ରଘୁବଂଶୀ ନେଇ କହିଥିଲ, ସେହିପରି ହେଉ। ସେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ତୁମ ମିଠା କଥା କେବଳ ସେବା ପାଇଁ ଥିଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଦନା ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଏଠି ଏକ ଶୂନ୍ୟ ଗୃହ ଭିତରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରିଛ। ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଗୃହରେ ବଡ଼ ଅପଶୁକ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠି ତୁମର ଧର୍ମ ଭାବନା ବିପଥେ ଗଲା। ହେ ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀ, ପୂର୍ବେ କେବେ ମୋ ପ୍ରତି ତୁମେ ଅନୁଚିତ କିଛି କରିନଥିଲ; ତେଣୁ ଏହି କଥା ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରୁନି। ନିଶ୍ଚୟ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଓ ଭାରତ, ଦୁଇଁଜଣ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମାନ; ଏହି କଥା ତୁମେ ପ୍ରାୟଃ ଛୁଆବେଳେ ମୋତେ କହିଥିଲ। ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ରାମ ପାଇଁ, ତୁମେ କିପାଇଁ ଚଉଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନବାସ ଚାହୁଁଛ? ଏପରି କୋମଳ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ କିପାଇଁ କଠୋର ବନରେ ପଠାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ହେ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ରାଣୀ, ସେ ଚମତ୍କାରୀ ଓ ସଦା ତୁମ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏମିତି ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ? ନିଶ୍ଚୟ, ରାମ ସଦା ତୁମକୁ ଭାରତଠାରୁ ଅଧିକ ସେବା କରନ୍ତି; ଏଥିରେ ଭାରତଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମେ ବିଶେଷ କୌଣସି ଆସ୍ଥା ଦେଖିନାହିଁ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ ବ୍ୟତୀତ କିଏ ଅଧିକ ଭକ୍ତି, ସମ୍ମାନ, ଓ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିପାରିବ? ହଜାର ହଜାର ନାରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ଭରଶୀଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି ନିନ୍ଦା ଶୁଣିଯାଇନାହିଁ। ରାମ, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ନିର୍ମଳ ହୃଦୟର ଧାରକ, ସବୁଠାରୁ ମୃଦୁ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଜିତିଛନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଜିତନ୍ତି, ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେବା ଦ୍ୱାରା ବୟୋବୃଦ୍ଧମାନେ, ଓ ଧନୁର୍ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତନ୍ତି। ସତ୍ୟ, ଦାନ, ତପ, ବିରକ୍ତି, ମିତ୍ରତା, ପବିତ୍ରତା, ସରଳତା, ଶିକ୍ଷା, ଓ ବୟୋବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସେବା—ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବତାସମ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କିପାଇଁ ତୁମେ ଅପକାମନା କରୁଛ, ଯାହାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମୁନିମାନଙ୍କ ପରି? ମୁଁ କେବେ କାହାକୁ କଠୋର କଥା କହିନାହିଁ; ମୁଁ ସବୁଠାରେ ମୃଦୁ ଭାଷୀ। ତେଣୁ ଏବେ କିପାଇଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଏମିତି କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିବି, ଯାହା ତୁମ ପାଇଁ ମିଠା କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ବେଦନାଦାୟକ? ଯିଏ ଧୈର୍ୟ, ତପ, ବିରକ୍ତି, ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସାର ଧାରକ—ସେ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କାହା ପାଖକୁ ଯିବି? ହେ କୈକେୟୀ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଦୁଃଖିତ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ଅର୍ଥହୀନ ଓ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି; ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର। ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ସମ୍ପତ୍ତି ମିଳିପାରେ, ସେସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ହାତ ଯୋଡ଼ିଛି, ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି; ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ, ଅଧର୍ମ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁନାହିଁ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାଜା, ବାରମ୍ବାର ମୋକ୍ଷ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ଦୁଇଟି ବର ଦେଇ ଏବେ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ଧର୍ମର କଥା କିପରି କହିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ ବହୁ ରାଜରୁଷି ତୁମ ସହିତ ବସି ଧର୍ମ ନେଇ କଥା ହେବେ, ତୁମେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବ? ତୁମେ କହିବେ କି, ‘ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ବଞ୍ଚିଲି, ସେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଠକେଇଲି—କୈକେୟୀକୁ?’ ବର ଦେଇ ଏବେ ଅନ୍ୟ କଥା କହିଲେ, ରାଜାମାନେ ଅପମାନିତ ହେବେ। ଶିବ୍ୟା ପକ୍ଷୀ ପାଇଁ ନିଜ ମାଂସ ଦେଇଥିଲେ, ଅଳର୍କ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। ସାଗର ନିଜ ଶପଥ ରଖି ବନ୍ଧ କେବେ ଟପିଯାଏନାହିଁ; ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି କରିଥିଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ସଦା କୌସଲ୍ୟା ସହିତ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ। ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା—ଯାହା ମୋତେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ତାହା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଦେବେ, ମୁଁ ଏଠି ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ବିଷ ପିଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଦେବି। ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରାମଙ୍କ ମାତା ମୋ ପ୍ରଣାମ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଆନ୍ତି, ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ ହେବ। ଭାରତ ଓ ମୁଁ ଦୁଇଁଜଣ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି—ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ରାଜନ୍।