ଦଶରଥ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, "କୈକେୟୀ, ରାମ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ମୁଁ କଣ ପାପ କରିଛି? ରାଘବ ତୁମେ ମାତା ଭାବରେ ଯେପରି ଆଦର କରିଛନ୍ତି, ତାହା ତୁମେ ଜାଣିଛ। ତେବେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାହିଁକି କରୁଛ? ଏହି ଗୃହରେ ତୁମକୁ ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋ ନାଶ କାମନା କରୁଛ। ଏହା ଅଜାଣି, ତୁମେ ବିଷ ଭରା ସାପ ପରି ହେଇପାରିଛ। ସମଗ୍ର ଜଗତ ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଗାଥା କହୁଛି, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ କିଏ ଅପରାଧ କରିଛି ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଚାହେ କୌଶଳ୍ୟା କିମ୍ବା ସୁମିତ୍ରାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି, କିମ୍ବା ମୋ ଧନ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ରାମ ବିନା ମୋ ଚେତନା ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଜଗତ ରହିପାରିବ କି, କିମ୍ବା ଜଳ ବିନା ଫସଲ ହେଇପାରିବ କି? ରାମ ବିନା ମୋ ପ୍ରାଣ ଏହି ଦେହରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ପାପ ଭାବନାକୁ ତୁରନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କର। ମୁଁ ତୁମ ପାଦରେ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ଦୟା କର। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭାବନା କାହିଁକି ଆଣିଛ? ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଭାରତ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ତେବେ ଆଗରୁ ଯେପରି ରାଘବ ବିଷୟରେ କହିଥିଲା, ସେପରି ହେଉ। ସେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଧାନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତୁମେ ଯେ କଥା କହିଥିଲା, ସେ କେବଳ ସେବା ପାଇଁ କହିଥିଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ମୋତେ ବଡ଼ ବେଦନା ଦେଉଛ। ଏହି ଖାଲି ଘରରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତି ଅଧୀନ ହୋଇପାରିଛ। ରାଣୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ଧର୍ମ ଭାବନା ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯିଛ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେବେ ମୋତେ ଅପରାଧ କିମ୍ବା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ରାଘବ ତୁମର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭାରତ ପରି ସମାନ, ତୁମେ ଶିଶୁ ବେଳେ ମୁଁକୁ ଏହି କଥା ଅନେକ ଥର କହିଥିଲା। ତେବେ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ କ୍ୟାତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରକୁ ଚଉଦ ଅବର୍ଷ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସ କାହିଁକି ଚାହୁଛ? ଏହି ନାଜୁକ ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ମନ ଥିବା ପୁତ୍ରକୁ କଷ୍ଟଦାୟକ ଅରଣ୍ୟବାସ ଦେବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଛ? ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା କୈକେୟୀ, ରାମ ନିମ୍ନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ତୁମ ସେବାକୁ ନିରନ୍ତର ନିବେଶ କରୁଥିବା ପୁତ୍ରକୁ କାହିଁକି ନିକାଳିବାକୁ ଚାହୁଛ? ରାମ ସଦା ତୁମକୁ ଭାରତଠାରୁ ଅଧିକ ସେବା କରିଛନ୍ତି; ଏଥିରେ ଭାରତ ପକ୍ଷରୁ ତୁମପାଇଁ ବିଶେଷ ଆଦର ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ। ରାମ ପରି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟ କିଏ ବ୍ୟବହାର, ଆଦର, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇପାରିବ? ଏହି ଗୃହରେ ଅନେକ ନାରୀ ଓ ନିର୍ଭରାଶ୍ରୟ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେବେ ରାଘବ ବିଷୟରେ ଅପବାଦ ଶୁଣି ନାହିଁ। ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ରାମ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିବା, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରେମ ଜିତିଛନ୍ତି। ରାଘବ ତଥ୍ୟ ଦ୍ବାରା ଜଗତକୁ, ଦ୍ୱିଜକୁ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସେବା ଦ୍ୱାରା, ଶତ୍ରୁକୁ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଛନ୍ତି। ସତ୍ୟ, ଦାନ, ତପ, ବିରାଗ, ମିତ୍ରତା, ପବିତ୍ରତା, ସରଳତା, ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସେବା—ଏସବୁ ରାଘବରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏତେ ଉନ୍ନତ ଧର୍ମ ଥିବା, ଦେବତା ସମାନ ମାନ୍ୟ, ମହାର୍ଷିଙ୍କର ପ୍ରଭା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମ ବିଷୟରେ କାହିଁକି ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ ଚାହୁଛ? ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କଠୋର କଥା କହିନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଛି; ତେବେ ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ଏମିତି କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ଯାହା ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟଦାୟକ? ଯେଉଁଠି ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ବିରାଗ, ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, କୃତଜ୍ଞତା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅହିଂସା ଅଛି, ସେ ରାମ ଛଡା ମୁଁ କାହାପାଖରେ ଯିବି? କୈକେୟୀ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିହୀନ, ତପସ୍ଵୀ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବିପଦରେ ଆକୁଳ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରିବା ଉଚିତ। ପୃଥିବୀରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଯେ କିଛି ଦେଇପାରିବି, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଦେଇପାରିବି; କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧକୁ ମନରେ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କୈକେୟୀ, ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି; ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ, ଅଧର୍ମ ମୋପରି ଆସିନାହିଁ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଦଶରଥ ରାଜା ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, କୈକେୟୀ ଆଗରୁ ଅଧିକ କଠୋର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିବା ପରେ ଏବେ ପଶ୍ଚାତାପ କରୁଛ, ତେବେ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ଧର୍ମ କିପରି କହିପାରିବ? ଅନେକ ରାଜା ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୃନ୍ଦ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ସହ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବେ, ତୁମେ କିପରି ଉତ୍ତର ଦେବ? ତୁମେ କହିବାକୁ ପଡିବ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ବଞ୍ଚିଲି, ସେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଭ୍ରମ କରିଲି।' ବର ଦେଇ ଏବେ ଅନ୍ୟ କଥା କହିଲେ, ତୁମେ ରାଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପମାନ ଆଣିବ। ଶୈବ୍ୟା ଏକ ଶୁକୁକୁ ତାଙ୍କ ମାଂସ ଦେଇଥିଲେ, ଅଲର୍କ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଦଶା ପାଇଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ନିଜ ବ୍ରତ ରଖି ବାଉଣ୍ଡାରୀ ଚାଲିନଥାଏ; ତୁମ ବାଦା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ପୂର୍ବ ଘଟଣା ମନେ କର। ତୁମେ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ରାମଙ୍କୁ ରାଜା କରିବା ଚାହୁଛ, ଏବଂ କୌଶଳ୍ୟା ସହ ସଦା ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା। ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା—ତୁମେ ମୋତେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ତାହା ଭଙ୍ଗ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ରାମ ରାଜା ହେବେ, ତେବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ବିଷ ପିଇ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମରିଯିବି। ଯଦି ଏକ ଦିନ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ମାତାକୁ ମୋ ପ୍ରଣାମ ଦେଇ ଦେଖିପାରିବି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧିକ ଭଲ।" ଏପରି ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ଏବଂ କୈକେୟୀ ନିଜ ଦୃଢ଼ ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଲେ।