ଦଶରଥ ରାଜା, ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଜ୍ୱାଳାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଇ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନିଷ୍ଠୁର ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ମହିଳା, ଏହି ରାଜବଂଶର ନାଶକ!" ତାପରେ ତିନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ରାମ ତୁମକୁ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି? କିମ୍ବା ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି? ରାଘବା ସଦା ତୁମକୁ ନିଜ ମାତା ପରି ଆଦର କରିଛି।" "ତେବେ, ଏହି ନିକୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଘରରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛି, ତୁମେ ମୋ ନାଶ ଚାହୁଛ।" ଦଶରଥ କହିଲେ, "ଅଜ୍ଞାନୀ ରାଜକୁମାରୀ, ତୁମେ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି; ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତ ରାମଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବାବେଳେ—" "ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ବିଦାୟ କରିବି? ମୁଁ ଚାହେଁ କଉସଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାକୁ ବି ଛାଡ଼ି ଦେଉ, କିମ୍ବା ମୋ ସମ୍ପଦକୁ ବି।" "ଯଦି ମୁଁ ରାମକୁ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ, ମୋ ଚେତନା ହରାଇଯିବ; ଜଗତ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ରହିପାରିବ କି, କିମ୍ବା ଫସଲ ପାଣି ବିନା?" "ରାମ ବିନା ମୋ ଜୀବନ ଏହି ଶରୀରରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଅଭିପ୍ରାୟକୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କର।" "ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଦୟା କର। କାହିଁକି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଚାଲିଛ, ଦୁଷ୍ଟ ମହିଳା?" "ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଭାରତ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ଅସନ୍ତୋଷ ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ତେବେ ଆଗରୁ ରାଘବ ପ୍ରତି ଯେମିତି କହିଥିଲ, ସେହିପରି ହେଉ।" "ସେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ମୂଖେ ଭଲ କଥା କହିଥିଲ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଶେବା ପାଇଁ ଥିଲା।" "ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଭାଗିପଡ଼ି, ମୋତେ ବେଶ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛ; ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଘରରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପଡ଼ି, ତୁମେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହରାଇଛ।" "ରାଜନୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ବଡ଼ ଦୁର୍ଗତି ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ମନ ଧର୍ମ ରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛି।" "ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ମହିଳା, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କେବେ ମୋତେ ଅସନ୍ତୋଷ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମପରି ଭାବିପାରିନି।" "ଏହି ଦୟାଳୁ ମହାତ୍ମା ଭାରତ ପରି ରାଘବ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମାନ; କାରଣ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ସଦା ଏହି କଥା କହିଥିଲ।" "ଭୟଭୀତ ମହିଳା, କିପରି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅକୁ ଚଉଦ ଦିନ ବନବାସ ଦେବାକୁ ଚାହୁଛ?" "ଏହି ଅତି ସୁକୁମାର ଓ ଧର୍ମରେ ନିରତ ପୁଅକୁ, କିପରି ତୁମେ କଠିନ ବନରେ ବାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?" "ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା କୈକେୟୀ, କିପରି ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ, ଯିଏ ଚାରିତ୍ରିକ ଓ ତୁମ ସେବାରେ ନିରତ, ଦୂର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?" "ସତ୍ୟରେ, ରାମ ସଦା ତୁମେ ଭାରତ ଠାରୁ ବେଶି ସେବା କରିଛି; ଏହି ମାମଲାରେ ମୁଁ ଭାରତ ତୁମପ୍ରତି ଅତିଶୟ ଆଦର ଦେଉଛି ଦେଖିପାରିନି।" "ଏହି ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଛଡ଼ା, ଅନ୍ୟ କେ ଏପରି ସେବା, ଆଦର, ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଉ?" "ହଜାର ହଜାର ମହିଳା ଓ ନିର୍ଭରାରେ, କେବେ ରାଘବ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଅପବାଦ ଶୁଣିପାରିଲାନି।" "ମନ୍ଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ରାମ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟର, ସବୁଠି ମୂଦୁ କଥା କହି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଲଭିଛି।" "ସତ୍ୟରେ ରାଘବ ସତ୍ୟରେ ଜଗତକୁ ବିଜୟ କରେ, ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁର୍ବାଣରେ ଜୟ କରେ।" "ସତ୍ୟ, ଦାନ, ତପ, ତ୍ୟାଗ, ମିତ୍ରତା, ପବିତ୍ରତା, ସାଧାରଣତା, ଶିକ୍ଷା, ବୃଦ୍ଧ ସେବା—ଏହି ସବୁ ରାଘବରେ ଦୃଢ଼।" "ଏପରି ଉପରିକ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଦେବତା ସମାନ ରାମ ପ୍ରତି, ତୁମେ କିପରି ଅପକାର ଚାହୁଛ, ଯାହା ମହା ଋଷିମାନଙ୍କ ପରି ଚମକୁଛି?" "ମୁଁ କେବେ କୌଣସି କଠୋର କଥା କହିନି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂଦୁ କଥା କହିଛି; ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିବି, ଯାହା ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖଦାୟକ?" "ଯେଉଁଠି ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ତ୍ୟାଗ, ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, କୃତଜ୍ଞତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସା ଅଛି—ସେ ରାମ ଛଡ଼ା, ମୁଁ କାହାଠାରେ ଯିବି?" "କୈକେୟୀ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିହୀନ, ତପସ୍ୱୀ, ଦୁଃଖିତ, ଏବଂ ବିପଦରେ ମୁଁ ତୁମର କୃପା ଚାହୁଛି।" "ପୃଥିବୀରେ ଓସାଉ ଧାରାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁକିଛି ମିଳିପାରିବ, ମୁଁ ସବୁ ଦେଇ ଦେବି; କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧକୁ ତ୍ୟାଗ କର।" "ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛି, ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି; ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ—ଏଠାରେ ଅଧର୍ମ ମୋତେ ଛୁଇଁ ନପାରୁ।" "ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବିପ୍ଳବିତ, ଶୋକରେ ହରାଇଯିବା, ଅଚେତନ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଦଶରଥ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖରେ ବିପ୍ଳବିତ ହେଲେ।" "ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବାବେଳେ, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବ ଠାରୁ ବେଶି କଠୋର ଥିଲା।" "ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ଦାନ ଦେଇଛ, ଏବଂ ଏବେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରୁଛ, ରାଜା, ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ କିପରି ତୁମ ଧର୍ମ କଥା କହିବ?" "ଯେବେ ଅନେକ ରାଜା ତୁମ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେବେ, ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବେ, ତୁମେ କିପରି ଉତ୍ତର ଦେବ?" "ତୁମେ କହିବା, 'ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ବଞ୍ଚିଲି, ତିନି ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଛି'?" "ତୁମେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବ, ଯଦି ଦାନ ଦେଇ ଏବେ ଅନ୍ୟ କଥା କହୁଛ।" "ଶୈବ୍ୟ ନିଜ ମାଂସ ଏକ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଅଲର୍କ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଦଶା ପାଇଥିଲେ।" "ସାଗର ନିଜ ଶପଥ ପାଳନ କରି, ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ; ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ହୋଇଛି, ତାହା ମନେ ରଖି, ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରନାହିଁ।" "ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା କରି, ସଦା କଉସଲ୍ୟା ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାଜା!" "ଏହା ଅଧର୍ମ ହେଉ କି ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା—ଯେଉଁ ଶପଥ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଇଛ, ତାହା କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଇପାରିବ ନାହିଁ।" "ରାମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଲେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏବେ ବିଷ ପିଇ, ତୁମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।