କୈକେୟୀ ର ଏହି ଭୟାନକ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଉଁଠି କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଖୋଲିଦେଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗିଲା। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ଶପଥ କରି ଦେଉଛ, ଏବଂ ମୋତେ ଏକ ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମୁଖ୍ୟ ତିରିସି ତିନି ଦେବତାମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହମାନେ, ରାତି ଓ ଦିନ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତୁ। ରାତିରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଭୂତପିଶାଚ, ଗୃହଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଶପଥ ଜାଣନ୍ତୁ। ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତପସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପବିତ୍ର ରାଜା ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଶୁଣନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆଉ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଗତକାଳି ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ବିପଦ୍ରେ ପଡ଼ିଥିଲ, ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି, ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲ। ଏହି ବର ଏବେ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ହେ ଧରାଧିପତି। ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଦିଆ ବର ପୂରଣ ନ କର, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ଅପମାନିତ ହୋଇ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।” ଏପରି ଭାବେ କୈକେୟୀ କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରିଦେଲେ; ତିନି ଏକ ଫାନ୍ସ ଧରା ହରିଣ ପରି ନିଜ ନଶ୍ୱାନ୍ତିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲ, ଏବଂ ଏହି ଶପଥ ଦେଇଥିଲ। ଏବେ ମୁଁ ସେହି ବର ଚାହୁଁଛି। ଏହି ଅବସରରେ ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଅଭିଷେକ ମୋ ପାଇଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ଦ୍ୱିତୀୟ ବର—ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଇଥିଲ—ଏହା ହେଉଛି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଶପଥ ଦେଇଥିଲ, ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ରାମ ଚଉଦ ପ୍ରମାଣ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରେଷିତ ହେଉ। ରାମ ଚମର ଓ ଅଜିନ ଧାରଣ କରି, ତପସ୍ବୀ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ଭରତ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଅନ୍ତରାୟ ବିନା ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଏହି ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା, ମୁଁ ତୁମେ ଦିଆ ବର ବାଛିଛି। ଆଜି ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ହୋଇ, ନିଜ ଶବ୍ଦ ପାଳନ କର; ଏହି ବଂଶ, ଚରିତ୍ର ଓ ଜନ୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର, କାରଣ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ତ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ପରଲୋକରେ ସତ୍ୟପାଳନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ।” ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। କୈକେୟୀଙ୍କର ଏହି ନିର୍ଦୟ କଥା ଶୁଣି ମହାରାଜା ଦଶରଥ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହା କଣ ମୋର କୌଣସି ସ୍ୱପ୍ନ ନା କି? କିମ୍ବା ମୋର ମନ ବିମୂଢ ହୋଇଯାଇଛି? କିମ୍ବା ଏହା କୌଣସି ଦୁଃଖ ନା ମନୋବିକ୍ଷୋଭ?” ଏପରି ଭାବି ରାଜା ସେଇ ସମୟରେ କୌଣସି ସାନ୍ତ୍ୱନା ମିଳିଲା ନାହିଁ; କୈକେୟୀଙ୍କର କଥାରେ ବିଷାଦ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ଅବାକ ହେଲେ। ବିସ୍ମିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ହରିଣ ଏକ ବାଘିଣୀକୁ ଦେଖିଥିବା ପରି, ରାଜା ମାଟି ଉପରେ ବସି, ଭୟ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ସେ ଏକ ସର୍ପ ପରି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ମନ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛି, ଯଦିଓ ମୃତ୍ୟୁକାନ୍ତାକ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ କଥା କହିଲେ। ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ, ସେ ପୁନି ଅବାକ ହେଲେ; ଏହି ଭୟାନକ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ନିଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିବା ଦଶରଥ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିଷ୍ଠୁର, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ଏହି ବଂଶର ନାଶକ! ରାମ କଣ ତୁମ ପାଖରେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ମୁଁ କୌଣସି ପାପ କରିଛି? ରାଘବ ସଦା ତୁମକୁ ନିଜ ମାଆ ପରି ସମ୍ମାନ କରିଛନ୍ତି। ତେବେ କିଏ ତୁମେ ଏହି ଅପକାର କରିବାକୁ ଚାହୁଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୃହରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋ ନାଶ ଚାହୁଛ। ଅଜ୍ଞାନତାରେ, ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ତୁମେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ହେଉଛ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ରାମଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ କିଏ ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି? ମୁଁ କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି, କିମ୍ବା ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ରାମକୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ମୁଁ ରାମକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ମୋ ଚେତନା ହାରାଇଯିବ; ଜଗତ କି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବ? କିମ୍ବା ଫସଲ ପାଣି ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବ? ରାମ ବିନା ମୋର ଜୀବନ ଏହି ଦେହରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହି ପାପ ପ୍ରସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କର। ମୁଁ ତୁମ ଚରଣ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ମାଗିବି—ମୋପରି କୃପା କର। କାହିଁକି ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା କରିଛ? ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଭରତପ୍ରତି ପ୍ରେମ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ତେବେ ଯେପରି ତୁମେ ଆଗରୁ କହିଥିଲ, ସେପରି ହେଉ। ସେ ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମେ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଥିଲ, ଏହା କେବଳ ସେବା ପାଇଁ ଥିଲ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋତେ ଦୁଃଖ ମିଳିଛି; ତୁମେ ଏହି ଖାଲି ଗୃହରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିନ ହୋଇପଡ଼ିଛ। ହେ ରାନୀ, ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ବଡ଼ ଅପଦ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠି ତୁମର ଧର୍ମମୟ ମନ ଏବେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି। ପୂର୍ବରୁ କଦାପି ତୁମେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କିଛି କରିନଥିଲ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରୁନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ ରଘୁବଂଶୀ ଭରତ ଏବଂ ରାମ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମାନ; ଛୁଆ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଏହି କଥା ମୋତେ ବାରମ୍ବାର କହିଥିଲ। ତେବେ କିପରି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବିଶ୍ୱିତ ରାମଙ୍କୁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟ ନିବାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?” ଏଭଳି ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ ଅସୀମ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୟା, ଦୁଃଖ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଓଡ଼ାଇଯାଇଛି।