ଦଶରଥ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହିପରି ଶପଥ କଲେ: “ହେ କୈକେୟୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବି, ଏହି ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରତି, ପୁଅମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବିଛି, ଏହା ପାଇଁ ଶପଥ କରୁଛି। ମଧୁରା, ଆପଣ ଏହି କଥାକୁ ମନରେ ଭାବନ୍ତୁ, ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯାହା ଉଚିତ ମନେ ହୁଏ ତାହା କହନ୍ତୁ। ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଦ୍ୱିଧା କରିବେ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ଇଛା ପୂରଣ କରିବି, ମୋର ପୁଣ୍ୟରେ ଶପଥ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଛି।” ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଶପଥରେ କୈକେୟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଆସିଥିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଯେପରି ଆପଣ ଶପଥପୂର୍ବକ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ଇନ୍ଦ୍ର ମୁଖ୍ୟ ତିରିଶି ଦେବତାମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହମାନେ, ରାତି-ଦିନ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସମାନେ, ଗୃହଦେବତା, ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ରାମ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାନ୍, ତପସ୍ବୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମହାତ୍ମା, ସେ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି—ଦେବତାମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି, କୈକେୟୀ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଧିକ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି, ଆଉ କିଛି କହିଲେ—“ମହାରାଜ, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ରାତିଦିନ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି, ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେଇ ବର ଆଜି ମୁଁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଏହି ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ। ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଧର୍ମସମ୍ମତ ବର ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେବି ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।” କୈକେୟୀଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ଦଶରଥ ଶବ୍ଦମାତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମାନେ ଏକ ମୃଗ ଯେପରି ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ି ନିଜ ନାଶ ଦିଗକୁ ଚାଲିଯାଏ। ଏବେ କୈକେୟୀ ଆଉ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇ ବର ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଶପଥ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ବର ଆଜି ମୁଁ ଦାବି କରୁଛି—ଶୁଣନ୍ତୁ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି। ତେଣୁ ଏହି ଅଭିଷେକ ମୋ ପାଇଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ବର। ଦ୍ୱିତୀୟ ବର—ସେଇ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଶପଥ କରିଥିଲେ, ଏବେ ସେଇ ସମୟ ଆସିଛି—ରାମ ଚଉଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବନବାସ କରୁନ୍ତୁ। ରାମ ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଅଟୁଟ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ବନରେ ବସନ୍ତୁ, ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାନ୍ତୁ। ଏହି ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା; ଆପଣ ଯେଉଁ ବର ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ବନପଥେ ଯିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ରାଜାଙ୍କ ରାଜଧର୍ମ, ଆପଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବଂଶ, ଚରିତ୍ର ଓ ଜନ୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆଗାମୀ ଲୋକରେ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି—ସତ୍ୟ ମାନବଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ।” ଏହିପରି କୈକେୟୀଙ୍କ ନିଷ୍ଠୁର ଆବଦ୍ଧ କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଦଶରଥ ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତିନି ଭାବିଲେ—“ଏହା କି ମୋର କୌଣସି ସ୍ୱପ୍ନ? କିମ୍ବା ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ? କି ଏହା କୌଣସି ରୋଗ କିମ୍ବା ମନର ବିକ୍ଷୋଭ?” ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ମଧ୍ୟ ସେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଲେ ନାହିଁ, କୈକେୟୀଙ୍କ କଥାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ଯେପରି ବାଘିଣୀକୁ ଦେଖି ଭୟାନକ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ, ସେପରି ଦଶରଥ ରାଜା ନିଜେ ନିଜେ ଜମିରେ ବସି, ଭୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଶ୍ୱାସରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ସେ ଏକ ମଣ୍ଡଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି ଅନ୍ତଃକ୍ଷୋଭ ଭିତରେ ତୀବ୍ର କ୍ଷୁଭିତ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅପମାନ ସହ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉପାଳାମ୍ବ କଲେ—“ନିଷ୍ଠୁର, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ଏଇ ପରିବାରର ନାଶକାରିଣୀ! ରାମ କେଉଁ ଅପରାଧ କଲେ? କିମ୍ବା ମୁଁ କଉଁ ଦୋଷ କଲି? ରାଘବ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ମାତୃ ଭାବରେ ଗଣନ୍ତି। ତେବେ କେଉଁ କାରଣରେ ଆପଣ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ଏଇ ଘରକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲି, ତଥାପି ଆପଣ ମୋର ନାଶ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନରେ ଆପଣ ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି ହେଇଯାଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରେ, ସେଉଁଠି ଆପଣ ଏହି ଅପରାଧ କରୁଛନ୍ତି। ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ରାମକୁ ଛାଡ଼ିବି କିଏ ଦୋଷ ପାଇଁ? ମୁଁ କୌସଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି, ନିଜ ଧନ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ରାମକୁ କେବେନି। ଯଦି ମୁଁ ରାମକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ମୋର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଜଗତ ରହିପାରିବ କି, କିମ୍ବା ପାଣି ବିନା ଫସଲ? ରାମ ବିନା ମୋର ପ୍ରାଣ ଏ ଶରୀରରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି, ଦୟା କରନ୍ତୁ; କାହିଁକି ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି? ଯଦି ଆପଣ ମୋର ଭାବନା କିମ୍ବା ଭରତ ପ୍ରତି ମୋର ପ୍ରେମ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଯେଉଁପରି ଆପଣ ରାଘବ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ସେପରି ହେଉ। ସେ ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ଉତ୍ତମ; ଆପଣ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା କେବଳ ସେବା ପାଇଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି; ଏଇ ଘର ଏବେ ଅନ୍ୟ ଚେତନାରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି, ଆପଣ ଅନ୍ୟ ମନୋଭାବରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ରାଜମାତା, ଏଇ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ବଡ଼ ଅପମାନ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କ ମନ ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ ହୋଇଯାଇଛି।” ଏପରି ଦୁଃଖ, ବିଷାଦ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ତର୍ବିଦ୍ରୋହରେ ଭରିଥିବା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆୟୋଧ୍ୟାର ମହଲ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।