ଦଶରଥ ମହାରାଜ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ବିନା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ପାରିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ, ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମ ଶବ୍ଦକୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି। ରାମ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ନିଜ, ମୋ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ବାଛିଛି, ସେହି ରାମଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି। ସୁମଧୁର ଭାବେ ମୋତେ ଭଲ ଭାବି ଦୟା କର; ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, କୈକେୟୀ, ମୋତେ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ଲାଗେ, ସେ କହ। ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖି, କିଛି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ନିଜ ଶୁଭ କର୍ମରେ ଶପଥ କରି କହୁଛି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ପୂରଣ କରିଦେବି।" ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ, କୈକେୟୀ ନିଜ ଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଆସିଥାଏ। ସେ କହିଲେ, "ଯେପରି ତୁମେ ଶପଥ କରି ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତାହା ତିରିଶିଏ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଶୁଣନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହମାନେ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଦିଗମାନେ, ଏଇ ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତୁ। ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ପ୍ରେତ, ଗୃହଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଶପଥର ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ରାମ ଯିଏ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ମହାତ୍ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, କୈକେୟୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କର ବିରାଟ୍ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆସ୍କୁ ବଡ଼ ଆଗ୍ରହରେ ଆଉ କଥା କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ମନେ ପକାଅ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଜୀବନ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି, ଦୀଘର୍ଦିନ ଜାଗିଥିଲି; ତାପରେ ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲା। ଏହି ବର ଏବେ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଏହି ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ। ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଦିଆଇଥିବା ବର ଦେବାକୁ ମନା କର, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଅପମାନରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଦେବି।" ଏପରି କଥାରେ ଦଶରଥ କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଧିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ମୃଗ ଫାଦରେ ପଡ଼ି ନିଜ ବିନାଶକୁ ଯାଏ। ତାପରେ ସେ କୈକେୟୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲ, ଏବଂ ଆପଣ ଏହା ପୂରଣ କରିବେ ବୋଲି ଶପଥ କରିଥିଲେ। ଏବେ ସେହି ବର ମୁଁ ଦାବି କରୁଛି, ଶୁଣ: ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି। ସେହି ଅଭିଷେକ ର ଅବସରରେ, ବରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ; ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ବର। ଦ୍ୱିତୀୟ ବର—ସେହି ସମୟରେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଯାହା ଶପଥ କରିଥିଲ, ଏବେ ସେହି ଅବସର ଆସିଛି: ରାମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଚଉଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ବାସ କରନ୍ତୁ। ରାମ ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ଏବଂ ବରତ ଆଜି ଅବିରୋଧରେ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଏହି ମୋ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା; ମୁଁ ତୁମେ ଦିଆ ବର ଚାହୁଁଛି। ଏବଂ ଆଜି ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ଯେ, ରାଘବ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଶବ୍ଦ ରଖିବା ଉଚିତ; ତୁମ ବଂଶ, ଚରିତ୍ର, ଜନ୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର; କାରଣ, ପରଲୋକରେ ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି—ସତ୍ୟ ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ।" ଏଠାରେ ଏୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହୁଏ। କୈକେୟୀଙ୍କ ନିର୍ଦୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାରାଜ ଦଶରଥ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏହା କି ମୋର ସ୍ୱପ୍ନ, କିମ୍ବା ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି? କିମ୍ବା ଏହା କୌଣସି ଦୁଃଖ, କିମ୍ବା ମୋ ମନର ବିକ୍ଷୋଭ?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେ କିଛି ସାନ୍ତ୍ୱନା ମିଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଆତ୍ମା ଆହତ ହୋଇ, ସେ ଅନ୍ତଃକରଣ ହରାଇଦେଲେ। ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏକ ମୃଗ ଯେପରି ଅସିନ୍ଧୁରୀକୁ ଦେଖି ଭୟ ପାଏ, ସେପରି ମହାରାଜ ମାଟି ଉପରେ ବସି, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ଯେପରି ମନ୍ତ୍ରପାତରେ ବନ୍ଧି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ, ସେପରି ଦଶରଥ ବିରକ୍ତିରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ କ୍ରୋଧରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ କଲେ। ଶୋକରେ ଭାସି, ମୁଁଝି ଯାଇଥିବା ମନକୁ ପୁନି ସଂଯମ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ସ୍ଥିର ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଦଶରଥ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନିଷ୍ଠୁର, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର, ଏଇ କୁଳର ନାଶକ! ରାମ ତୁମକୁ କଣ ଦୋଷ କଲେ, କିମ୍ବା ମୁଁ କଣ ପାପ କରିଛି? ରାଘବ ସଦା ତୁମକୁ ନିଜ ମାତା ପରି ଆଦର କରିଛନ୍ତି। ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଅନର୍ଥରେ ଦୃଢ଼ ହେଉଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୃହରେ ରଖିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋ ନାଶକୁ ଚାହୁଛ। ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ତୁମେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି; ପୃଥିବୀ ରାମଙ୍କ ଗୁଣର ଗାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାମନା କିପରି କଲୁ? କେଉଁ ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି? କୌସଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା କିମ୍ବା ମୋ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ରାମକୁ ନୁହେଁ।" "ଯଦି ମୁଁ ରାମକୁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ, ମୋ ଚେତନା ହରାଇଯିବ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ବିଶ୍ୱ କିପରି ରହିପାରିବ, କିମ୍ବା ପାଣି ବିନା ଧାନ? କିନ୍ତୁ ରାମ ବିନା ଏ ଦେହରେ ମୋ ଜୀବନ ରହିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହି ପାପ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତ୍ୟାଗ କର। ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ନମସ୍କାର କରିବି—ଦୟା କର; କାହିଁକି ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ତୁମେ କରିଲ? ଯଦି ତୁମେ ମୋର ବରତ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଯେପରି ଆଗରୁ ରାଘବ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିଥିଲ, ତେପରି ହେଉ। ସେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଶସ୍ତ, ତୁମେ ଯାହା ଭଲ କଥା କହିଥିଲ, ସେ କେବଳ ସେବା ପାଇଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଉଛ; ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଗୃହରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ କାହାରୋ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଇଛ।" ଏପରି ଦୁଃଖ, କ୍ରୋଧ, ଓ ଅନ୍ତଃକଳହରେ ଦଶରଥ ମହାରାଜ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଇ ବର ପୂରଣ କରିବା ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ।