କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, ଯେଉଁ ରାଜା ପ୍ରେମର ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ମୁଁ କେହିଁଠିରୁ କୌଣସି ଅପମାନ ନାହିଁ ପାଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଆପଣ ଏହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଅପଣଙ୍କୁ ଶପଥ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ଏହି ଏକାନ୍ତ ଇଚ୍ଛା କହିବି।” ରାଜା ହସି ହସି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି କହିଲେ, “ଏ ଅଭିମାନିନୀ, ତୁମେ ଜାଣିନାହାଁ ଯେ ରାମ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ସେ ପୁରୁଷ ସିଂହ। ଅଜୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ରାଘବ—ରାମ, ଯିଏ ଜୀବନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ—ମୁଁ ତାଙ୍କ ନାମରେ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି, ମନରେ ଯାହା ଅଛି କହ। ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ; ତାଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମର ଶବ୍ଦ ପୂରଣ କରିବି। ରାମ, ଯିଏକି ମୋ ଆପଣ, ପୁଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ ଚୟନ କରିଛି, ତାଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି। ଏ ଶୁଭେ, ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ମୋ ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତ କର; ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଯାହା ଠିକ୍ ମନେ କରୁଛ, ତାହା କହ। ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖି ଅପସ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମୋର ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି, ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଥିବା। ସେ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଶପଥ ଦେଇ ପ୍ରମାଣ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତିରିଶି ଦେବତାମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହମାନେ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଦିଗ, ଜଗତ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ। ରାତିରେ ଫେରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ, ଭୂତ, ଘରର ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତୁ। ଏହି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତେଜସ୍ୱୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ ଭାଷା କଥା କରୁଥିବା ରାଜା ମୋତେ ଏକ ବର ଦେଇଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି ରାଣୀ କୈକେୟୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିକାର କରି ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆଉ ଅଧିକ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ମନେ ପକାଇବେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂଘର୍ଷ ହୋଇଥିଲା, ତାହାରେ ଶତ୍ରୁ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ଆପଦ ଆଣିଥିଲା। ସେଠାରେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି, ଜାଗି ଏବଂ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲି; ତାହା ପାଇଁ ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ବର ମୁଁ ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦାବି କରୁଛି, ଏ ରଘୁବଂଶୀ, ଭୂମିର ରକ୍ଷକ। ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦେଇନାହାଁ, ତେବେ ଆଜି, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଛାଡିଦେଇବି।” ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଏକ ମାତ୍ର ନିମିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ତଳେ ଆସିଗଲେ; ମେଘ ଫାନ୍ଦରେ ପଡିଥିବା ମୃଗ ପରି, ସେ ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ। ତାପରେ କୈକେୟୀ ଆଉ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ, ସେବେଳେ ଶପଥ କରିଥିଲେ।” “ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସେହି ବର ଦାବି କରିବି; ଶୁଣନ୍ତୁ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି। ଆପଣ ଏହି ଅଭିଷେକରେ ବରତକୁ ମୋ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ; ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବର, ମହାରାଜ, ଯାହା ଆପଣ ସହର୍ଷରେ ଦେଇଥିଲେ। ସେବେଳେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ ଶପଥ କରିଥିଲେ; ଏବେ ସେହି ସମୟ ଆସିଛି: ରାମ ନଉ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତୁ। ରାମ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ଚାଲା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ତପସ୍ବୀ ହେଉନ୍ତୁ; ବରତ ଆଜି ଅବାଧାରେ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଏହା ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା; ମୁଁ ଆପଣ ଦେଇଥିବା ବର ଚୟନ କରୁଛି। ଆଜି ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆପଣ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ହେଇ, ନିଜ ଶପଥରେ ଅଟୁଟ ରୁହନ୍ତୁ; ନିଜ ବଂଶ, ଚରିତ୍ର ଓ ଜନ୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। କାରଣ, ପରଲୋକରେ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଧର୍ମ।” ଏହି କଥା ପରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। କୈକେୟୀଙ୍କ ଏହି ନିର୍ମମ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଏହା କି ମୋର ସ୍ୱପ୍ନ? କିମ୍ବା ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି? କିମ୍ବା ଏହା କୌଣସି ଦୁଃଖ ଯା ମୁଁ ଅନୁଭବ କରୁଛି, କିମ୍ବା ମୋର ମନ ଉପଦ୍ରବ ହୋଇଛି?” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜା ସେ ସମୟରେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି ନାପାଇଲେ; କୈକେୟୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଚେତନା ଫିରିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭ୍ରମିତ ହେଇ, ମୃଗ ତିଗିନୀକୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହେଉଥିବା ପରି, ଭୂମିରେ ନିଜେ ବସିଲେ ଏବଂ ଭାରୀ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି, ଯିଏ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଟକିଛି, ମନେ ଦୁଃଖ ଭରା, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ବ କଥା କହିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଆଉ ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫିରିଲେ। ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ତେଜରେ ଜଳି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିଷ୍ଠୁର, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ଏଇ ପରିବାରର ନାଶକ!” “ରାମ କେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛି, କିମ୍ବା ମୁଁ କେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଏ ଦୁଷ୍ଟା? ରାଘବ ସଦା ତୁମେ ମାତା ପରି ଆଚରଣ କରିଛନ୍ତି।” “ତେବେ କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଘରରେ ରଖିଛି, ତୁମେ ତାହା ସତ୍ୟ ଜାଣି ମୋ ନାଶ ଚାହୁଁଛ।” “ଅଜ୍ଞାନେ, ଏ ରାଜକୁମାରୀ, ତୁମେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି; କାରଣ ସମସ୍ତ ଜଗତ ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଛି—” “କେଉଁ ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି? ମୁଁ କୌଶଳ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି, କିମ୍ବା ମୋର ଧନ ଦେଇପାରିବି।