କୈକେୟୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶୟନକୁ ଶୋଇଥିଲେ, ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦୟାଭରା ଶବ୍ଦରେ ଡାକିଲେ, “କୈକେୟୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଚିନ୍ତା ଓ ଭୟରେ ପଡିଛ? ଉଠ, ଉଠ, ମୋ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗୀ! ତୁମେ କଣ ଭୟରେ ପଡିଛ? ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମିଷ୍ଟକୁ ହଟାଇ ଦେଇଥିବା ପରି, ତୁମର ଭୟକୁ ଦୂର କରିଦେବି।” ଏପରି ଉତ୍ସାହ ଦେଇ ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଆତ୍ମସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଠୋର ଚାହିଦା କୁ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି। କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ରାଜା ପତିଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରେମର ତୀବ୍ରତାରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। “ମହାରାଜ, କୌଣସି ଜଣେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ଆପଣ ଏହା ପୂରଣ କରିବେ।” “ଯଦି ଆପଣ ଏହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କର ଶପଥ କରନ୍ତୁ; ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା କୁ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଦେବି।” ଦଶରଥ ରାଜା ହଲକା ହସି ହସି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀକୁ ଜମିରେ ବସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଚୁଲି ଧରି କହିଲେ, “ଓ ଅଭିମାନିନୀ, ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ, ରାମ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ; ସେ ପୁରୁଷ ସିଂହ!” “ଏହି ଅଜୟ, ପ୍ରଧାନ ରଘୁବଂଶୀ, ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ରାମ — ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ଜୀବନ ଦେଇପାରିବି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ କରୁଛି, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେ କହ।” “ମୁଁ ଏକ ମହୂର୍ତ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ; ତାଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବି।” “ରାମ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ମୋ ନିଜ, ପୁଅ, ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଚୟନ କରିଛି, ତାଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।” “ଓ ସୁଭ୍ରା, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର; ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ; ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର, କୈକେୟୀ, ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ଠିକ୍ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ସେ କହ।” “ତୁମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରିବାକୁ ଚାହିଁନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଶପଥ କରୁଛି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।” ଦଶରଥଙ୍କର ଏପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥିବା ପରି। “ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଏକ ଉଚିତ ଶପଥ ଦେଇ ମୋତେ ବର ଦେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଶପଥ ଦେବାକୁ ତିରିଶି ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଶୁଣନ୍ତୁ।” “ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହ, ଦିନ-ରାତି, ଦିଗ, ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ — ସମସ୍ତ ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ।” “ରାତିରେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ଭୂତ, ଗୃହର ଦେବତା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ଶପଥ ଶୁଣନ୍ତୁ।” “ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତେଜସ୍ବୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ରାଜା ମୋତେ ବର ଦେଇଛନ୍ତି — ସମସ୍ତ ଦେବ ଏହି ଶପଥ ଶୁଣନ୍ତୁ।” ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଶପଥ କରି, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆଶାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଇଚ୍ଛା କୁ ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ। “ମହାରାଜ, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଆପଦାରେ ପକାଇଥିଲା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି, ଦିନ ରାତି ଜାଗିଥିଲି; ତାହା ପାଇଁ ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ।” “ସେ ଦୁଇ ବର, ମହାରାଜ, ଯେଉଁଠି ଆପଣ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ବର ଚାହୁଁଛି, ରଘୁବଂଶୀ, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ!” “ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଦିଅଥିବା ବର ଦେଇନାହିଁ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।” ଏପରି କୈକେୟୀଙ୍କର କଥାରେ, ଦଶରଥ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପଡିଗଲେ; ଏକ ଫାଦରେ ପଡିଥିବା ମୃଗ ପରି, ସେ ନିଜ ବିନାଶ ପଥରେ ଆଗେଇ ଚଲିଲେ। କୈକେୟୀ ଆଉ ଏକଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ମୋହରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ: “ମହାରାଜ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇ ବର ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେତିବେଳେ ତାହା ପୂରଣ କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ।” “ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଇ ବର କୁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି; ଶୁଣନ୍ତୁ: ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି।” “ସେଇ ଅଭିଷେକ ରେ, ଭରତଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ; ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବର, ମହାରାଜ, ଯାହା ଆପଣ ଖୁସିରେ ଦେଇଥିଲେ।” “ସେତିବେଳେ, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଆପଣ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ; ଏବେ ସେ ସମୟ ଆସିଛି: ରାମ ନଉ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ରହନ୍ତୁ।” “ରାମ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତୁଳସୀ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ତପସ୍ବୀ ହେଉନ୍ତୁ; ଭରତ ଆଜି ବିନା ବାଧାରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତୁ।” “ଏହି ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା; ମୁଁ ଆପଣ ଦେଇଥିବା ବର ଚୟନ କରୁଛି। ଆଜି ମୁଁ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” “ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଇ, ଆପଣ ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କରନ୍ତୁ; ନିଜ କୁଳ, ଚରିତ୍ର, ଜନ୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; କାରଣ, ପରଲୋକରେ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ ମାନବ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ।” ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି। କୈକେୟୀଙ୍କର ଏହି ନିର୍ଦୟ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ ଏବଂ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ। “ଏହା କି ମୋ ଦିନକାଳ ଦ୍ୱାପ୍ନ?” ତିନି ଚିନ୍ତା କଲେ, “କିମ୍ବା ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି? କିମ୍ବା ଏହି ଅନୁଭୂତି କି ଏକ ଆଘାତ, କିମ୍ବା ମୋ ମନର ଅସ୍ଥିରତା?” ଏପରି ଭାବି ବସି, ରାଜା ସେ ସମୟରେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି ମିଳିଲାନାହିଁ; ଆତ୍ମସ୍ଥିତ ହେଇ, କୈକେୟୀଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଡୁବିଗଲେ। ବିପର୍ୟସ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ଏକ ମୃଗ ଶାର୍ଦୂଳୀକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେବା ପରି, ନିଜେ ଶୁନ୍ୟ ଭୂମିରେ ବସି, ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ଏକ ମଣ୍ଡଳରେ ଅଟକିଥିବା ଅସ୍ତିର ସର୍ପ ପରି, ମୂର୍ଛିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମାନ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା, ଦଶରଥ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଦୁଃଖ ଦେଇ ଶପଥ କଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା, ସେ ପୁନି ଭ୍ରମରେ ପଡିଗଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଆତ୍ମସ୍ଥିତ ହେଲେ।