ଦଶରଥ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ପଶୁ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଜମି ଭିତରୁ ତୁମ ଇଛାଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁଠୁ ଚାହଁ କିଛି ଚୟନ କର। କୈକେୟୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି ଭୟଭୀତ ହେଉଛ? ଉଠ, ଉଠ, ମୋ ସୁନ୍ଦରୀ! ସତ୍ୟ କହ, କୈକେୟୀ, କଣ ଭୟ ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂର କରିଦେବି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘକୁ ଦୂର କରିଦେଇଥିବା ପରି।” ଏପରି ମଧୁର ଉପଦେଶ ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଅପରିମିତ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନରେ ଥିବା କଠୋର ଇଚ୍ଛା ଚେପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏଗାରତମ ସର୍ଗ ଅଟୁଟ ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରୁ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ଭାର୍ତ୍ସନାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରେମର ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଭିଲାଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥିଲେ। “ମହାରାଜ, କୌଣସି ଲୋକ ମୋତେ ଅପମାନ କରିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୋ ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି; ମୁଁ ଚାହଁ ଯେ ଆପଣ ଏହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଏହି ଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ଶପଥ କରନ୍ତୁ; ପରେ ମୁଁ ମୋ ଏହି ଇଚ୍ଛା କହିବି।” ଦଶରଥ ହସି ମୃଦୁ ହସ କରି, ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି କହିଲେ, “ମୋତେ ରାମାଠୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ, ଏହା ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ। ଅଜେୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ରାମ, ଯେଉଁ ରାମ ଜୀବନରେ ଯୋଗ୍ୟ, ତାଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ କରିବି, ମନରେ ଯାହା ଅଛି କହ। ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରାମକୁ ଦେଖିବାବେଲେ ଚାଲିପାରିବିନାହିଁ; ତାଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି। ଆପଣଙ୍କୁ, ମୋ ପୁଅ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ରାମକୁ ମୁଁ ବାଛିଛି; ତାଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି। ଭଦ୍ରା, ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର, ମୋତେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କର; ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଯାହା ଠିକ୍ ମନେ କରୁଛ, ତାହା କହ। ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଏହାକୁ ଅପହେଳା କରନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ନିଜ ମେରିଟ୍ରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି, ଏହି ଶପଥ କରିଛି।” ଦଶରଥଙ୍କର ଏପରି ଶପଥ ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ପ୍ରକାଶ କରିଲେ। “ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଏପରି ଶପଥ କରି, ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସମସ୍ତ ତ୍ରିତିଆ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଦିଗ, ଜଗତ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ରାତିରେ ଘୂରଣ କରୁଥିବା ଭୂତ, ଗୃହ ଦେବତା, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତୁ। ଏହି ଏକ ଶତ୍ୟବାନ୍, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶତ୍ୟବାଦୀ, ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମା ମୋତେ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।” ଏପରି ଦେଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ସ୍ତୁତି କରି, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ଦାନ ଚାହିଁବାକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଗତକାଲି ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥିଲେ, ସେଠି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି; ତାହା ପାଇଁ ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ବର, ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦାବି କରୁଛି, ରଘୁବଂଶୀ, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ। ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଦିଆଯିବା ବର ପୂରଣ କରିବେନାହିଁ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଅପମାନରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।” ଏହି କଥା କୈକେୟୀ କହିବା ମାତ୍ରେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଗଲେ; ଏକ ଜାଳରେ ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ହରିଣ ପରି ନିଜ ନାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପୁନି, କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଭିଲାଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇ ବର ଦେଇଥିଲେ; ସେତିବେଳେ ଦେବାର ଦାନ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ।” “ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଇ ବର କହିବି; ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ: ରାଘବଙ୍କ ପତ୍ତାଭିଷେକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ପତ୍ତାଭିଷେକରେ, ମୋ ପାଇଁ, ଭରତଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରନ୍ତୁ; ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ବର, ମହାରାଜ, ଆପଣ ଖୁସିରେ ଦେଇଥିଲେ। ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ ଯେପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ଏବେ ସେଇ ସମୟ ଆସିଛି: ରାମକୁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପାଇଁ ବାସ କରିବାକୁ ପଠାନ୍ତୁ। ରାମ, ଶତ୍ୟବାନ୍, ଭାସ୍ମ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ବୀ ହେଉନ୍ତୁ; ଭରତ ଆଜି ଅବାଧାରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଏହି ମୋ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦିଆ ବର ଚୟନ କରୁଛି। ଆଜି ମୋତେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜାର ରାଜା ହୁନ୍ତୁ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ବଂଶ, ଚରିତ୍ର, ଜନ୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପରଲୋକରେ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶତ୍ୟ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁଣ।” ଏବେ ଆମେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। କୈକେୟୀଙ୍କ ନିର୍ଦୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦଶରଥ ମହାରାଜ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ। ଏହା କି ମୋ ଦିନସ୍ୱପ୍ନ? କିମ୍ବା ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ? କିମ୍ବା କୌଣସି ଦୁଃଖ ଆସିଛି, କିମ୍ବା ମୋ ଚିତ୍ତ ଅଶାନ୍ତିରେ? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ସମୟରେ ରାଜା କୌଣସି ଶାନ୍ତି ନାପାଇଲେ; କୈକେୟୀଙ୍କ କଥାରେ ବ୍ୟଥିତ ହେଇ, ଆତ୍ମସ୍ଥିତି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଭ୍ରମିତ ହେଇ, ଅଜାନା ଦୟାଳୁ ମୃଗ ପରି ଏକ ଶୀର୍ଷ ମୃଗୀକୁ ଦେଖି, ଭୂମିରେ ବସି, ଭୟରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ। ଏକ ବୃତ୍ତରେ ଅଟକିଥିବା ରାଜସ୍ସପର୍ଦ୍ଧୀ ସାପ ପରି, ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଟକିଥିଲେ ଯଦ୍ୟପି ମୃତ୍ୟୁ ଭରା ବିଷ ଅଛି, ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇ, ପୁନି ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜା ଗଭୀର ବ୍ୟଥାରେ ଆତ୍ମସ୍ଥିତି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତେବେ, ରାଜା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶକ୍ତିରେ ଜଳି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିର୍ଦୟା, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର, ଏହି କୁଳର ନାଶକାରି!