ଦଶରଥ ମହାରାଜ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟୋଗ ଅନୁଭବ କରିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ଓ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଏମିତି ଧୂଳିରେ ଶୋଇ ଅପରିସ୍କୃତ ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ଅଛ? ତୁମ ପ୍ରେମ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୋର ମନ ନିରନ୍ତର ଲାଗିଅଛି, ତେବେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଦନା ହେଉଛି । ମୋତେ ଲାଗୁଛି କିଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ତୁମର ମନକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରିଛି, ଯାହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି । ମୋ ପାଖରେ ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ଷମତାଶାଳୀ । ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରିବେ । ଏହି ଅସୁସ୍ଥତା କ’ଣ? କିମ୍ବା କିଛି ଅଭିଲାଷା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, କିମ୍ବା କିଏ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲେ? ଆଜି କିଏ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ, କିଏ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ? ଦୟାକରି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏପରି ଦୁଃଖ ନେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମହିଳେ । କିଏ ଯାହାକୁ ମରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ସେକୁ ମାରିବା ଦରକାର, କିଏ ଯାହାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ସେକୁ ଛାଡ଼ିବା ଦରକାର? କିଏ ଗରିବ ଧନୀ ହେବା ଉଚିତ୍, କିଏ ଧନୀ ଦରିଦ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍? ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବି ନାହିଁ । ତୁମ ମନର ଯାହା ଅଛି ଖୋଲି କୁହ, ଆମେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି । ମୋର ଶକ୍ତି ଜାଣି ତୁମେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ । ମୁଁ ମୋର ପୁଣ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ର ଘୁରୁଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର ଅଧିନ । ଦ୍ରାବିଡ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶ, ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନ୍ୟ ଗୋ-ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଶୀ ଓ କୋଶଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶର ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଗୋ-ଧନ ଏଠି ଉପଲବ୍ଧ । କୈକେୟୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଚୟନ କର । ଏପରି ଭୟ କାହିଁକି? ଉଠ, ଉଠ, ଶୋଭାନ୍ତି ! କୈକେୟୀ, ସତ୍ୟ କୁହ, କ’ଣ ତୁମେ ଭୟ ପାଉଛ? ମୁଁ ସେ ଭୟ ଦୂର କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁହୁଡ଼ି ଦୂର କରେ ।” ଏପରି ଭାବରେ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଏବେ କୈକେୟୀ ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ, ମନର ଭୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଉପସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ପୁନି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଚାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଏୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଏଠି କୈକେୟୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରେମ ଓ ଆସକ୍ତିର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । କୈକେୟୀ କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରଭୁ, କେହି ମୋତେ ଅପମାନ କରିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋର ମନରେ ଗୁପ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ଏହା ପୂରଣ କର । ଯଦି ତୁମେ ଏହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଶପଥ କର; ତାପରେ ମୁଁ ମୋର ଏହି ଇଚ୍ଛା କହିବି ।” ଦଶରଥ ମହାରାଜ ହସି ସହ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମାଥା ଧରି ମୃଦୁ ଭାବେ କହିଲେ, “ଓ ଅଭିମାନିନୀ, ତୁମେ ଜାଣନ୍ତି ନାହ, ରାମ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ; ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିର । ମୁଁ ଏହି ଅଜୟ, ଉତ୍ତମ ଓ ମହାତ୍ମା ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ନାମରେ ଶପଥ କରୁଛି—ତୁମେ ମନର କଥା କୁହ । ରାମ ବିନା ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ଶପଥ କରି କହୁଛି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ପୂରଣ କରିବି । ମୋ ପରି ରାମ, ପୁତ୍ରମାନେ, ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ । ତୁମେ ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କର, ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ; ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି ତୁମ ମନର କଥା ଖୋଲି କୁହ । ତୁମ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ମୋର ପୁଣ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ।” ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଶପଥ ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଚିତ୍ତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଇଚ୍ଛା ମନରେ ରଖି, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଅଭିଲାଷା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ତିଆରି ହେଲେ । ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଶପଥ ଦେଲେ ଏବଂ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେବାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଏହି କଥା ତିରିଶିତି ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହ, ଦିନ-ରାତି, ଦିଗ, ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଗୃହଦେବତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ । ଏହି ଆଜ୍ଞା ଏବଂ ବର ଦେବାର ଶପଥ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜାଣନ୍ତୁ । ଏହି ମହାବାହୁ ଦଶରଥ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାନ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭା, ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ ।” ଏହିପରି କୈକେୟୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି, ପ୍ରଶଂସା କରି, ନିଜ ଭୟାନକ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ତୁମେ ମୁଁ ଦେବା-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଜୀବନ ସଂକଟରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି; ତାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲ । ଏହି ଦୁଇ ବର, ଯାହା ତୁମେ ଦେଇଥିଲ, ଏବେ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି । ଯଦି ଧର୍ମବାନ୍ଧବ ଭାବରେ ଏହି ବର ଦେଉନାହାଁତ, ଆଜି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ମୁଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି ।” ଏହିପରି କଥାରେ ବନ୍ଧି, ଦଶରଥ କୈକେୟୀଙ୍କ ଅଧୀନ ହେଇଗଲେ, ଏବଂ ମୃଗ ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୃଗ ଭଳି ନିଜ ନାଶ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ । କୈକେୟୀ ପୁନି କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲ, ଏହି ବେଳେ ସେ ବର ମୁଁ ଚାହୁଁଛି । ଏବେ ଶୁଣ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକର ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି । ସେହି ଅଭିଷେକ ମୋ ପାଇଁ ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅ; ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ବର । ଦ୍ୱିତୀୟ ବର—ସେଇ ଦେବା-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଯେ ଶପଥ ଦେଇଥିଲ, ସେହିପରି ଏବେ ରାମଙ୍କୁ ଚଉଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପଠାଇଦିଅ । ରାମ ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ଵୀ ଭାବେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତୁ, ଏଉଁ ସମୟରେ ଭାରତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବାଧା ଛାଡ଼ି ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତୁ । ଏହି ହେଉଛି ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା; ମୁଁ ତୁମ ଦିଆ ବର ଚୟନ କରୁଛି । ଏବଂ ଆଜି ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ରାଘବଙ୍କୁ ବନ ଯାଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ।