ମହାରାଜ ଦଶରଥ କେବେ ଖାଲି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦିନ ସେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ ଓ କୈକେୟୀ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେ ଯେଉଁପରି ଆଗରୁ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଵାର୍ଥ ଓ ଅବିବେକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅଞ୍ଜାନ ଥିଲେ, ସେପରି ସେ ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଜାନ ଥିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡି କହିଲା, "ମହାରାଜ, ରାଣୀ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କୋପଗୃହକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ମହାରାଜ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା। ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ କୈକେୟୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେଉଁପରି ରାଣୀଙ୍କ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ପ୍ରକାର ଦେଖି ଦଶରଥ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଯୁବତୀ ଓ ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ। ନିର୍ମଳ ମନ ଥିବା ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି କୈକେୟୀ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ବିଚାର ଧରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି—ଯେଉଁପରି କଟା ଲତା, ବିଛିନ୍ନ ଦେବୀ, ବିସ୍ମୃତି ହୋଇଯିବା ମାୟା, କିମ୍ବା ଧରି ପକାଯାଇଥିବା ମୃଗୀ। ସେଠି ବନରେ ଶିକାରୀଙ୍କ ବିଷମାନ୍ଦ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ମହିଳା ହାତୀ ପରି, କୈକେୟୀ ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ହାତରେ ପୋଛି, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ମନରେ, ଆସକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କମଳନୟନୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ତୁମେ କେବେ କ୍ରୋଧ କରିଛ କି ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେନି। କିଏ ତୁମକୁ ଅଭିଯୋଗ କଲା? କିଏ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲା? ମୋର ମନ ସଦା ତୁମ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ ଏମିତି ଧୂଳିରେ ଭୂମିରେ କାହିଁକି ପଡ଼ିଛ? ଏହା ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି। ମୋତେ ଲାଗୁଛି କିଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ତୁମ ମନକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରିଛି, ଏହା ମୋ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି। ମୋ ପାଖରେ ଦକ୍ଷ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଆବଶ୍ୟକ ସହାୟତା ଦେବେ। କୈକେୟୀ, କହ, କିଏ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅଭିଲାଷା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି? କିଏ ଆଜି ବଡ଼ ସଫଳତା ଲାଭ କଲା, କିମ୍ବା କିଏ ବଡ଼ ଅନିଷ୍ଠ ଭୋଗିଲା? ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଆପଣ ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। କିଏ ଯାହା ମରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେଉଁଠିକୁ ମାରିବା ଉଚିତ? କିଏ ମରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ? କିଏ ଦରିଦ୍ର ଧନୀ ହେବା ଉଚିତ, କିଏ ଧନୀ ଦରିଦ୍ର ହେବା ଉଚିତ? ମୁଁ ଓ ମୋ ସମସ୍ତ ଦାସ-ଦାସୀ, ସମ୍ପତ୍ତି ସବୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି; ତୁମର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବାରେ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ମୋ ଜୀବନ ଦେଇ ବି ହେଉ, ମନରେ ଯାହା ଅଛି କହ; ମୋର ଶକ୍ତି ଜାଣି ତୁମେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି, ମୋ ପୁଣ୍ୟର ଶପଥ କରୁଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଳଚକ୍ର ଘୂରୁଛି, ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର ଅଧିନ ଅଛି। ଦ୍ରାବିଡ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶ, ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଧନଢ୍ୟ କାଶୀ ଓ କୋଶଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶର ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଓ ଗୋଧନ ପ୍ରଚୁର ଅଛି; କୈକେୟୀ, ଏହି ସବୁଠୁ ଯାହା ତୁମ ମନ ଚାହେ, ଚୟନ କର। କାହିଁକି ଏମିତି ଭୟଭୀତ ହେଇ ଦୁଃଖ ପାଉଛ? ଉଠ, ଉଠ, ଶୋଭନା! ସତ୍ୟ କହ, କୈକେୟୀ, କିଏ ତୁମକୁ ଭୟ ଦେଇଛି? ମୁଁ ଏହା ଦୂର କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁହୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରେ। ମହାରାଜଙ୍କ ଏପରି ମୃଦୁ ଓ ସନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ମନରେ ଯେଉଁ କଠୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ଏବେ ସେ ତାହା କହିବାକୁ ପୁନି ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ପଢ଼ିବାକୁ ଆସ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଘଟଣା ଅଛି। କୈକେୟୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଦଶରଥ ମହାରାଜ ପ୍ରେମର ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ଓ ଚେତନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠି ସେ କଠୋର କଥା କହିଲେ। "ମହାରାଜ, କୌଣସି ଲୋକ ମୋତେ ଅପମାନ କରିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋ ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ଚାହେ ଆପଣ ଏହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଶପଥ କରନ୍ତୁ ଯଦି ଆପଣ ପୂରଣ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା କହିବି।" ମହାରାଜ ହସି ହସି, ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀଙ୍କ ଚୁଲି ଧରି କହିଲେ, "ଘମଣ୍ଡିନୀ, ତୁମେ ଜାଣନାହ, ରାମ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ। ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବଙ୍କ ଶପଥରେ କହୁଛି—ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି। ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଛଡ଼ା ବଞ୍ଚିପାରିବିନି; ଏହି ରାମଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି, କୈକେୟୀ, ଯାହା ଚାହ, କହ। ମୋ ଏହି ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି, ମୋ ପୁଣ୍ୟର ଶପଥ କରୁଛି।" ମହାରାଜଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଯଥା ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଆସିଥିବା ପରି, ସେ କହିଲେ, "ଆପଣ ଯେପରି ଶପଥ କଲେ ଓ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ତିରିଶି ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହ, ରାତି-ଦିନ, ଦିଗ, ଜଗତ, ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ରାତିରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପିଶାଚ, ଗୃହଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଶପଥ ଜାଣନ୍ତୁ। ଏହି ରାଜା, ଯିଏ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟବାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ, ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, ରାଣୀ କୈକେୟୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ପୁନି ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। "ମହାରାଜ, ତୁମେ ମନେ ପକାଇଥିବା ସେଠି ଦେବ-ଦାନବ ସଂଗ୍ରାମର କଥା ମନେ ପକା, ଯେଉଁଠି ଶତ୍ରୁ ତୁମ ଜୀବନକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥିଲା...