ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମିତି ଦିନେ କୈକେୟୀ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବା ଦେଖିନଥିଲେ। ରାଜା କେବେ ଖାଲି ରାଣୀର କୋଠରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିନଥିଲେ; ଏହି ଦିନ ରାଜା କୈକେୟୀ ରହିଥିବା କୋଠରୀକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ରାଜା ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ଲାଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଅବିବେକ ବିଷୟରେ ଅନବଗ୍ୟ ଥିଲେ; ତେଣୁ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳକ ଭୟଭୀତ ହେଇ, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ମହାରାଜ, ରାଣୀ ଏକାନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଅତିବି ଆକ୍ରୋଶିତ ହୋଇ କ୍ରୋଧଗୃହକୁ ଗଲେ।” ଦ୍ୱାରପାଳକଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦଶରଥ ଭଳି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେ ପୁଣି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଗ୍ରହିତ ହେଲା; ତାହାଁଠାରେ ଦେଖିଲେ କୈକେୟୀ ଭୂମିରେ ଶୟାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଭୂମିର ନାଥ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ଭଳି, ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ରାଣୀ, ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଭୂମିରେ ଶୟାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ନିର୍ମଳ ଦଶରଥ ଦେଖିଲେ, କୈକେୟୀ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି—କଟା ଲତା, ପତିତ ଦେବୀ, ତ୍ୟାଗିତ କିନ୍ନରୀ, ଅପସରା ପତିତ ଭଳି, ମୃଗୀ ନିବୃତ ଭଳି, ମୃଗମୟା ଭ୍ରମ ହରାଇଯାଇଥିବା ଭଳି, ଅନ୍ଧାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହାତୀଣୀ ଭଳି, ସେ ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଶୟାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ହାତରେ ପଛେଇ ଦେଖି, ଚିନ୍ତାରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ରାଗ ଭରା ମନରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ରହିଛି ବୋଲି ଜାଣିନି; କିଏ ତୁମକୁ ଅଭିଯୋଗ କଲା, କିଏ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲା? ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, କିପାଇଁ ତୁମେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛ, ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଛ, ଏପରି ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ଯେମିତି ମୋ ମନ ସଦା ତୁମ ମଙ୍ଗଳରେ ଲଗିଥାଏ? ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ, କୌଣସି ଦେବତା ତୁମ ମନକୁ ଅପରାଧିତ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ମୋ ହୃଦୟକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଛି; ମୋ ପାଖରେ ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଶୁଭ ଓ କ୍ଷମତାଶାଳୀ। ସେମାନେ ତୁମକୁ ସୁଖ ଦେଇପାରିବେ—କହ, ରୂପବତୀ, କିଏ ତୁମକୁ ରୋଗ ଲାଗିଛି? କିମ୍ବା କୌଣସି ଆଶା ରହିଛି, କିମ୍ବା କିଏ ତୁମକୁ କ୍ଷତି କରିଛି? ଆଜି କିଏ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଇଛି, କିଏ ବଡ଼ କ୍ଷତି ଭୋଗିଛି? ଦୁଃଖ କରନି, ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନି, ହେ ରାଣୀ। କିଏ ଯେ ଅବଧ୍ୟ ହେଇଥିଲେ ହତ୍ୟା ହେବା ଉଚିତ, କିଏ ଯେ ହତ୍ୟା ହେବା ଉଚିତ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ଉଚିତ? କିଏ ଦରିଦ୍ର ଧନୀ ହେବା ଉଚିତ, କିଏ ଧନୀ ଦରିଦ୍ର ହେବା ଉଚିତ? ମୁଁ ଓ ମୋ ସମସ୍ତ ଜନ, ସମ୍ପଦ, ସବୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ; ମୁଁ ତୁମ ଆଶା ପୂରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ମନରେ ଯାହା ଅଛି, କହ, ମୋ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ; ମୋ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ତୁମେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମ ଆଶା ପୂରଣ କରିବି, ମୋ ପୁଣ୍ୟରେ ଶପଥ କରୁଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଳଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭୂମି ମୋର। ଦ୍ରାବିଡ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶ, ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ, ମତ୍ସ୍ୟ, ସଫଳ କାଶୀ ଓ କୋଶଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ଅପାର ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଗୋଧନ ଅଛି; ତେଣୁ, କୈକେୟୀ, ତୁମ ମନ ଚାହେଁଥିବା ସବୁ ଏଠାରୁ ଚୟନ କର। କିପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରୁଛ, ଭୟଭୀତ ହେଉଛ? ଉଠ, ଉଠ, ରୂପବତୀ! ଏଠାରେ କୈକେୟୀ, ସତ୍ୟ କହ, କିଏ ତୁମକୁ ଭୟ ଦେଇଛି; ମୁଁ ତାହା ଦୂର କରିଦେବି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମିଷ୍ଟିକୁ ଦୂର କରିଦେଇଥିବା ଭଳି। ଏପରି ଭାବରେ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଆଶା ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କଲେ। ଏଠିଠାରେ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର। କୈକେୟୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ କଠିନ ବାକ୍ୟ କହିଲେ, ଯେଉଁ ରାଜା ପ୍ରେମର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱସ୍ତ ଓ ଆଶାରେ ବିଭୋର ଥିଲେ। “ମହାରାଜ, ମୋତେ କିଏ ଅପମାନ କରିନାହିଁ, କିଏ ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଆଶା ଅଛି, ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ତାହା ପୂରଣ କର। ତୁମେ ଦେଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର; ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ଆଶା କହିବି।” ଦଶରଥ ହସି, ଭୂମିରେ ବସିଥିବା କୈକେୟୀଙ୍କ ଚୁଲକୁ ହାତରେ ଧରି, ଶ୍ରୀମୟ ଭାବରେ କହିଲେ—“ହେ ଅଭିମାନିନୀ, ତୁମେ ଜାଣିନାହିଁ ମୋର ପାଇଁ ରାମ ରୁପୀ ବ୍ୟାଗ୍ର ଲୋକରେ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ। ତାହା ଅଜୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ରାଘବ ରାମ—ତାଙ୍କ ସପଥରେ ମୁଁ ତୁମ ଆଶା ପୂରଣ କରିବି, ମନରେ ଯାହା ଅଛି କହ। ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରାମକୁ ଦେଖିବା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ସପଥରେ, କୈକେୟୀ, ମୁଁ ତୁମ ବାକ୍ୟ ପୂରଣ କରିବି। ରାମକୁ ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ, ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଅଧିକ ଚୟନ କରିଛି; ତାଙ୍କ ସପଥରେ, କୈକେୟୀ, ମୁଁ ତୁମ ଆଶା ପୂରଣ କରିବି। ହେ ଭଦ୍ରା, ମନରେ ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର, ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ; ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର, କୈକେୟୀ, ଯାହା ଉଚିତ ତାହିଁ କହ। ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ସନ୍ଦେହ କରନି; ମୁଁ ତୁମ ଆଶା ପୂରଣ କରିବି, ମୋ ପୁଣ୍ୟରେ ଶପଥ କରୁଛି।” ଦଶରଥଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଆଶା ପ୍ରକାଶ କଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଛି ଭଳି। “ତୁମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ବର ଦେଉଛ, ତେଣୁ ତିରିଶି ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଦିଶା, ଜଗତ, ଏହି ଭୂମି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସଗଣ ଏହା ଗବାହ ଦିଅନ୍ତୁ। ରାତିରେ ଘୂରଣା କରୁଥିବା ଭୂତ, ଗୃହର ଦେବତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ସତ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ରାଜା, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶୁଭ, ନିର୍ମଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।” ଏଭଳି କୈକେୟୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆଶାରେ ବିଭୋର ବରଦାତାଙ୍କୁ ଆଉ ଆଗକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।