କୈକେୟୀ କ୍ରୋଧ ଗୃହରେ ପଡିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୋଶାକ ମେଲା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହା ଭୂମିକୁ ଅପରୂପ ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେପରି ତାରାମାନେ ଆକାଶକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ କେଶ ଏକ ଦୃଢ଼ ବିନାରେ ବନ୍ଧା ଥିଲା, ଏହା ଏକ କିନ୍ନରୀ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ରାଘବଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସ୍ଵ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବଡ଼ ରାଜା, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଉଜ୍ୱଳ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ କମରାକୁ ଯାଇଲେ। ସେ କମରା ତିଆରି ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା, ଫିକା ମେଘ ଓ ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରସ୍ତ, ମୟୂର ଓ ବାର୍ହିନ୍ ଚିରୁ ରହିଥିଲା, ଶାରସ ଓ ହଂସ ର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି କମରା ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲା, ବଙ୍କା ଓ ବାମନ ଦାସୀମାନେ ତିଆରି ଥିଲେ, ଗୃହ ଓ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ ରେ ଚିତ୍ର ଲାଗିଥିଲା, ଚମ୍ପକ ଓ ଅଶୋକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ହାତୀଦନ୍ତ, ଚାନ୍ଦି ଓ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମଞ୍ଚ ଥିଲା, ତରଳ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ହେଉଥିବା ଗଛ ଓ ଜଳ କୁଣ୍ଡ ରହିଥିଲା। ହାତୀଦନ୍ତ, ଚାନ୍ଦି ଓ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଉତ୍ତମ ଆସନ ରହିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପାକାନା ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ସବୁ ରସ ରହିଥିଲା। ମୂଳ୍ୟବାନ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦେବତା ର ନିବାସ ପରି, ଏହି ଉଜ୍ୱଳ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ବଡ଼ ରାଜା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଶୟନରେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ଭୋଗ ଆଶା ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ର ନାୟକ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରାଣୀ ଅଗ୍ରହ କରିଥିବା ରାଜା ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ। ଏପରି କମରାକୁ ରାଜା କେବେ ଖାଲି ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରିନଥିଲେ; ଏହି କମରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା କୈକେୟୀ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ର ନିଜସ୍ୱ ଲାଭ ଆଶା ଓ ଅବିବେକ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ; ତେଣୁ ତିନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳି, ଭୟ ଭିତ୍ତିକ, ହାତ ଜୋଡି କରି କହିଲେ—"ମହାରାଜ, ରାଣୀ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧ ଗୃହକୁ ଗଲେ।" ଦ୍ୱାରପାଳୀ ର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପୁନି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଗଲେ; ସେଠି ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭୂମିର ନାୟକ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପରି, ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ଜୀବନ ଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ। ନିଜେ ନିର୍ମଳ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଲିନ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ—ଏକ କଟା ଲତା, ଏକ ତଳି ପଡ଼ିଥିବା ଦେବୀ ପରି। ଏକ ବିହାରିତ କିନ୍ନରୀ, ଏକ ପଡ଼ିଥିବା ଅପ୍ସରା, ଏକ ନଷ୍ଟ ମାୟା, ଏକ ଶିକାରି ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହରିଣୀ ପରି। ଏକ ଶିକାରି ଦ୍ୱାରା ବନରେ ବିଷ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇଥିବା ମହିଳା ହାତି ପରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ରୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ହାତି ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ରାଜା ନିଜ ମୁହଁ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପୁଞ୍ଜି, ଚିନ୍ତା ରେ ଡୁବି, ଅତି ପ୍ରେମାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ପଦ୍ମ ନୟନୀ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ତୁମର ମନେ କ୍ରୋଧ ଅଛି ବୋଲି କେବେ ଜାଣିନି; କିଏ ତୁମକୁ ଅଭିଯୋଗ କଲା, କିଏ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲା?" "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଧୂଳି ରେ ଢାକି, ମୋତେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ମୋର ମନ ସଦା ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ରେ ଲିନ।" "ମନେ ଏପରି ଲାଗୁଛି, ତୁମର ମନ କିଛି ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଏହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ବି ଅସ୍ଥିର କରୁଛି; ମୋ ପାଖରେ ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସି ଓ ସକ୍ଷମ।" "ସେମାନେ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବେ—କହ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କେଉଁ ରୋଗ ତୁମକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛି? କିଏ ତୁମର କିଛି ଆଶା ଅଛି, କିଏ ତୁମକୁ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି?" "କିଏ ଆଜି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିଛି, କିଏ ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି? ଦୁଃଖ କରନି, ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନି, ହେ ଦେବୀ।" "କିଏ ଯାହା ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ହତ୍ୟା ହେବା ଉଚିତ, କିଏ ଯାହା ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ, ସେ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ? କିଏ ଦରିଦ୍ର, ସେ ଧନୀ ହେବା ଉଚିତ, କିଏ ଧନୀ, ସେ ଦରିଦ୍ର ହେବା ଉଚିତ?" "ମୁଁ ଓ ମୋର ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ; ତୁମର ଆଶା ପୂରଣ କରିବାରେ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ ନୁହେଁ।" "ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ମୋ ଜୀବନ ଦେଇ ବି କହ; ମୋର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ଅସ୍ଥିର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ମୁଁ ତୁମର ଆଶା ପୂରଣ କରିବି, ମୋର ଉପାଧି ଉପରେ ଶପଥ କରି; ଯେପରିଁ ବେଳ ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚି, ସେପରିଁ ଏ ଭୂମି ମୋର।" "ଦ୍ରାବିଡ, ସିନ୍ଧୁ, ସଉବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକ, ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଶ୍ରୀମୟ କାଶୀ ଓ କୋଶଳ—" "ସେଠି ଅଧିକ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଗୋମାନ୍ୟ ଅଛି; ତେଣୁ କୈକେୟୀ, ତୁମ ମନ ଯାହା ଚାହେ, ତୁମେ ଚୟନ କର।" "କିଏ ତୁମକୁ ଭୟ ଦେଇଛି? ଉଠ, ଉଠ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ସତ୍ୟ କହ, କୈକେୟୀ, କିଏ ତୁମର ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି; ମୁଁ ଏହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି କୁହୁଡ଼ି ଦୂର କରିଦେବି।" ଏପରି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ମନରେ ଅସହ୍ୟ ଆଶା ରଖି, ପତିଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଉଁ ଉଜ୍ୱଳ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏଗାର ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରେମ ର ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ। "ହେ ପ୍ରଭୁ, କେଉଁ ଜଣେ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ, କିଏ ମୋତେ ଅପମାନ କରିନାହିଁ; ତେବେ ମୋର ମନରେ ଏକ ଆଶା ଅଛି, ମୁଁ ଚାହେ ତୁମେ ଏହା ପୂରଣ କର।" "ତୁମେ ଶପଥ କର, ଯଦି ଏହି ଆଶା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହ; ତେବେ ମୁଁ ମୋର ଏହି ଆଶା କହିବି।" ରାଜା ହାଲୁକା ହସି ଦେଇ, ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀଙ୍କ କେଶ ଧରି, କହିଲେ—"ହେ ଗର୍ବିତା, ତୁମେ ଜାଣନାହିଁ, ରାମ, ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ।