ଏହିଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ମହାନ ଆତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ଗୁଣବତୀ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଚତୁର, ଇଙ୍ଗିତ ବୁଝିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ସଦା ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଓ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ଏହି ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଆଠଜଣ ଶୁଦ୍ଧଚରିତ୍ର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ସଦା ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ—ଧୃଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅକୋପ, ଧର୍ମପାଳ ଏବଂ ଅଟ୍ଠମ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶେଷ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ—ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ବାମଦେବ, ଯେଉଁମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ। ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ସୁଯଜ୍ଞ, ଜାବାଲି, କାଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏବଂ କାଟ୍ୟାୟନ ମୁନି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ନିୟମିତ, ନମ୍ର, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଆତ୍ମସଂୟମୀ ଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ମିତମୁଖେ ମୃଦୁ ଭାଷଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧ, କାମ କିମ୍ବା ସ୍ୱାର୍ଥରେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ। ନିଜ ହେଉ କି ଅନ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାତ ରହୁନଥିଲା। ସେମାନେ ଚରିତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ମିତ୍ରତାରେ ପରୀକ୍ଷିତ, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ନିଜ ପୁଅ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟସଂମତ ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରୁଥିଲେ। ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟ ଓ ସେନା ପରିଚାଳନାରେ ଦକ୍ଷ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ କ୍ଷତି କରୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ସଦା ପ୍ରବଳ ଓ ପ୍ରବଳ ଉତ୍ସାହୀ, ରାଜଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଜାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁନଥିଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ଧନରାଶି ଭରିଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟକ୍ତିର ଶକ୍ତି ଓ ଦୂର୍ବଳତା ବିଚାର କରାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବିବେକଶୀଳ, ରାଜଧାନୀ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁଠିଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା କେହି ନଥିଲେ। ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁଠିଓ ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଲୋଭ ଥିବା କେହି ନଥିଲେ; ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜଧାନୀ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ପରିଷ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଭଲ ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଜାଗୃତ ବିବେକରେ ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁଣ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ନାମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଗୁଣରେ ଅନ୍ୱିତ, କୌଣସି ଅଗୁଣ ନଥିଲା, ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ରଖିବାରେ ଦକ୍ଷ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଚାରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସଦା ମୃଦୁ ଭାଷଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୋଷରହିତ ଏବଂ ଏମିତି ଗୁଣବତୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ରାଜା ଦଶରଥ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଜାଣି, ଧର୍ମରେ ରଖି ସେମାନୋକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ କେବେ ଅଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନଥିଲେ। ସେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦାନଶୀଳ ଭାଷାରେ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସତ୍ୟରେ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜ ସମାନ କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁ କୌଣସି ଦିଗରେ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ; ମିତ୍ରଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା, ଅଧୀନମାନୋକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନୋକୁ ଶକ୍ତିରେ ଦମନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଏଭଳି ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏମିତି ଦକ୍ଷ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଦକ୍ଷ, ଓ ଉପକାରୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାଣ୍ଡଳୀ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ତେଜ ଅତ୍ୟଧିକ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଶ୍ମିରେ ଉଦୟମାନ ହୁଏ। ଏଠି ଏଠି ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାନ ଆତ୍ମା ହେବା ସତ୍ୱେ, ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଦୁଃଖ ଥିଲା—ସେମାନେ ପୁଅ ପାଇନଥିଲେ, ତେଣୁ ରାଜବଂଶ ଅଗ୍ରଗତି ହେଉନଥିଲା। ଏହି ଭାବନା ଚିନ୍ତା କରି, ମହାନ ଦଶରଥଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା—"ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ କାହିଁକି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବି ନାହିଁ?" ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି, "ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆବଶ୍ୟକ," ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କୁଶଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ତା'ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଦେଶ ଦେଲେ—"ତୁରନ୍ତ ମୋ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପୁରୋହିତମାନୋକୁ ଆଣ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋକୁ ଏକଠା କଲେ। ସେ ସୁଯଜ୍ଞ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି, କାଶ୍ୟପ, ପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋକୁ ଆଣିଲେ। ସେମାନୋକୁ ଆଦର କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ ମୃଦୁ ଓ ଧର୍ମସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—"ଏହିପରି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ। କିପରି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ? ଏ ବିଷୟରେ ଆପଣମାନେ ଭାବନା କରନ୍ତୁ।" ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ରାଜାଙ୍କ କଥାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—"ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ।" ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ, ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ।" "ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ତିଆରି କରାଯାଉ। ରାଜନ୍, ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଇଚ୍ଛିତ ପୁଅ ପାଇବେ।