ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ବରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯିବ ଏବଂ ରାଘବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ମୋ ରୂପବନ୍ତୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁନାରେ ଅଙ୍ଗ ମାରିବି।” ତାପରେ ମନ୍ଥରା ଆଉ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ ଏବଂ ତୁମେ ଖୁସି ହେବ, ମୁଁ ତୁମ ପିଠ ଉପରେ ସୁନା ଲଗାଇବି; ତୁମ ମୁହଁରେ ମୁଁ ରତ୍ନ ତିଲକ ଲଗାଇବି।” ମନ୍ଥରା ଏହିପରି ଦାସୀଙ୍କୁ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇବା ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ଦାମ୍ଭ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଜଣେ ଦେବୀ ଭଳି ଚାଲିବା।” ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସହିତ, କୈକେୟୀ ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିରେ ଚାଲିବା, ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ଈର୍ଷ୍ୟା କରିବେ। ଅନ୍ୟ ହଞ୍ଚବ୍ୟାକ୍ ଦାସୀମାନେ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ତାଙ୍କ ପାଦ ପାଖରେ ସେବା କରିବେ, ଯେପରିକି ମନ୍ଥରା ସଦା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ଏପରି ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟନାଗାର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଏହି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଯେପରିକି ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ କୁଣ୍ଡରେ ଜ୍ୱଳିବା। ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଜଳ ନଥିବା ସମୟରେ ପୁଲ୍ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ; ତୁମେ ଉଠ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯାଉ।” ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପରେ, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ଆଖି ବଡ଼ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବ ନଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ମନ୍ଥରାଙ୍କ ସହିତ କ୍ରୋଧ ଶୟନାଗାରକୁ ଗଲେ। ସେ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକୁତ ଏବଂ ଭୂଷଣ ଖୋଲି ଦେଲେ। ମନ୍ଥରାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା କୈକେୟୀ ଭୂମିରେ ବସି ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠି, ହଞ୍ଚବ୍ୟାକ୍, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିପାରିବା ଯେ ମୁଁ ମୃତ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ବରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ।” “ମୋତେ ସୁନା, ରତ୍ନ, ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦିଅନ୍ତି, ଏହି ମୋ ଜୀବନର ସମାପ୍ତି।” ମନ୍ଥରା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ଶବ୍ଦରେ ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ, “ଯଦି ରାଘବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ, ତେବେ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ପୁଅ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ; ତୁମେ ବରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ଦିଗରେ ଚେଷ୍ଟା କର।” ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ, କୈକେୟୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ହୃଦୟ ଉପରେ ହାତ ରଖି, କ୍ରୋଧରେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦୂଷଣ କଲେ। “ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯମଲୋକକୁ ଯିବି, ତୁମେ ଏହା ରାଜାଙ୍କୁ କହିବା; କିମ୍ବା ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ବରତ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସୁଖୀ ହେବେ।” “ମୁଁ ଶୟନ, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଲେପ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନ ଚାହିଁ ନାହିଁ; ଏଠି କିଛି ଚାହିଁ ନାହିଁ, ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯଦି ରାଘବ ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେନାହିଁ।” ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କହି, ଚମକୁଥିବା କୈକେୟୀ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଖୋଲି ଦେଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶୟନ କଲେ, ଯେପରିକି ଦେବୀ ଉପରୁ ଖସିଗଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁ କ୍ରୋଧ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ଏବଂ ଭୂଷଣ ବିଛିଡ଼ି ଦେଲେ; ସେ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ, ଯେପରିକି ଆକାଶ ଅନ୍ଧକାରରେ ତାରା ଢାକି ଯାଇଛି। ଏହି ସମୟରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ମନ୍ଥରା ଦୁଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୂଷଣ କଲେ, ତେଣୁ କୈକେୟୀ ଭୂମିରେ ଶୟନ କଲେ, ଦେବୀ ଭଳି ଯେଉଁଠି ନିବିଷ ଦେଇଛି। ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଅସ୍ତିର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାକୁ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ। ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଅସ୍ତିର ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ହୋଇ, କୈକେୟୀ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଉତ୍ତାପ ନିଶ୍ୱାସ ଚାଲିଲେ, ଯେପରିକି ନାଗକନ୍ୟା। ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବିଲେ; ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ନିଜ ମିତ୍ର ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ନିବେଶ ଦେଇ, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ମନ୍ଥରା ଏହିପରି ଉଦ୍ଦିପିତ ହେଲେ, ଯେପରିକି ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେଇଛି; ଏହି ସମୟରେ କୈକେୟୀ କ୍ରୋଧରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼ କଲେ। ସେ ଦୁଃଖୀ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୟନ କଲେ, ଭୂକୁଟି ଚିତ୍ତି ହେଇ; ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ— —କୈକେୟୀ ଖୋଲି ଦେଲେ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ସେ ମାଳା ଏବଂ ଭୂଷଣ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଫେଙ୍ଗି ଦିଅଯିବା। ସେ କ୍ରୋଧ ଶୟନାଗାରରେ ପଡ଼ିଲେ, ପୋଷାକ ମେଲା ହୋଇ, ଭୂମିକୁ ଅପରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଯେପରିକି ତାରା ଆକାଶକୁ। ତାଙ୍କ କେଶ ଏକ ମଜବୁତ ଚୁଟିରେ ବନ୍ଧା, ଯେପରିକି କିନ୍ନରୀ ଜୀବନ ହରାଇଛି; ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ ରାଜା ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏପରି ସ୍ୱୟଂ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାଜା, ଯିଁ ଜନନୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିପାରିବେ, ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈକେୟୀଙ୍କ ଶୟନାଗାରକୁ ଗଲେ। ସେ ଶୟନାଗାର ଆକାଶର ଭଳି ଥିଲା, ଫିକା ମେଘ, ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଆବୃତ, ମୟୂର ଏବଂ ବାର୍ହିନ ଚିଡ଼ିଆର ଶବ୍ଦ, କୁରୁର୍ଦ୍ଧା ଓ ହଂସର ଚିତ୍କାରରେ ଭରିଥିଲା। ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲା, ହଞ୍ଚବ୍ୟାକ୍ ଏବଂ ବାମନ ଦାସୀମାନେ, ନିବିଡ଼ ମଣ୍ଡପ ଏବଂ ଚିତ୍ରିତ ଶୟନାଗାର, ଚମ୍ପକ ଏବଂ ଅଶୋକ ଗଛରେ ସୁସଜ୍ଜିତ। ଦାତୁର ଏବଂ ସୁନା ମଞ୍ଚ, ଅନେକ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଗଛ, ଜଳାଶୟରେ ଭରିଥିଲା। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ଦାତୁ, ରୂପା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ଢାକା, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରସ ଉପସ୍ଥିତ। ମୂଲ୍ୟବାନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ ଭଳି; ଏପରି ବଡ଼ ରାଜା ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟନ ଉପରେ ଦେଖିଲେନାହିଁ; ରତିରେ ଆଶା ଏବଂ ଭୋଗ ଆଶାରେ, ମନୁଷ୍ୟର ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ। ପ୍ରିୟା ରାଣୀକୁ ଦେଖିପାରିଲେନାହିଁ, ତେଣୁ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; କୈକେୟୀ କେବେ ଏପରି ସମୟରେ ଦୂର ରହିଥିଲେନାହିଁ। ରାଜା କେବେ ଖାଲି ଶୟନାଗାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେନାହିଁ; ଏହିପରି ଶୟନାଗାରକୁ ଗଲେ, କୈକେୟୀ ସଂପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।