ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, କୈକେୟୀ ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନେ, ନିଜକୁ ନିଜେ ସଂଯମିତ ରଖି, ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ନିଜ ପୁଅ ଭରତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଦେଖିବେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ଦିନ ଆସିଲେ ରାଜା ଭୟ ଛାଡ଼ି ସ୍ଥିର ହେବେ । ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାର ଯୋଜନାରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ରୋକିବା ଦରକାର । ତୁମେ ଯାହାକୁ ସଉଭାଗ୍ୟ ଭାବିଛ, ତାହା ଆସଲେ ଅପସଦ୍ରୂପ ହେବ ।” ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମନ୍ଥରା, ତୁମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୁଁ କେବେ ଅବହେଳା କରେନି, ତୁମେ ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଦେଉଛ । ସମସ୍ତ କୁବଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସବୁଠୁ ବୁଦ୍ଧିମତୀ, ଏବଂ ସଦା ମୋ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଛ । ରାଜା କ’ଣ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ମୁଁ ବୁଝିପାରିନଥାନ୍ତି, କାରଣ ଅନେକ କୁବଡ଼ିଆ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କୁଟିଲ ହୁଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, ହସ୍ତନ୍ତ ଶରୀର ଓ ରତ୍ନମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛ । ତୁମ ନାଭି ଶାନ୍ତ ଓ ନମ୍ର, କଟି ଭରିପୁରା, ଛାତି ଗୋଳାକାର ଓ ସୁନ୍ଦର । ତୁମ ପାଦ ଲମ୍ବା, ଉରୁ ଗଢ଼ିଆଁ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ତୁମେ ଚାଲିବାବେଳେ ଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ । ଶମ୍ଭର ନାମକ ଦାନବର ହଜାର ମାୟା ଶିଳ୍ପ ଯେପରି ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅଛି, ତୁମ ପୃଷ୍ଠ ରଥର ଯୋକ ପରି ଦୀର୍ଘ ଓ ଭଙ୍ଗିମାପୂର୍ଣ୍ଣ । ବୁଦ୍ଧି, ରାଜନୀତି ଓ ମାୟା ସମସ୍ତେ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଛ । ଏହି କୁବଡ଼ିଆ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁନାର ମାଳା ଦେବି । ଯେତେବେଳେ ଭରତ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେବେ ଓ ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ମୁଁ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବି । ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ତୁମ ପୃଷ୍ଠକୁ ସୁନା ଲଗାଇ ଦେବି, ମୁହଁରେ ରତ୍ନ ଟିକିଆ ଦେଇ ଶୋଭିତ କରିବି । ତୁମ ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଗହନା ତିଆରି କରିବି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦେବୀ ପରି ଚାଲିବ । ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ନେଇ ତୁମେ ଚାଲିବାବେଳେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୁବଡ଼ିଆମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିବେ । ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗହନା ପିନ୍ଧି ତୁମ ପାଦ ଯୋଗେ ସେବା କରିବେ, ଯେପରି ତୁମେ ସଦା ମୋରେ ସେବା କର ।” ଏପରି ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କୈକେୟୀ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଶୟନପୀଠରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଜଳ ଶେଷ ହେଲେ ପୋଲ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ଶୁଭେ, ଉଠ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖ ।” ଏହିପରି ଉତ୍ସାହ ଦେଇ, ରାଣୀ କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରା ସହ ରୋଷଗୃହକୁ ଗଲେ । ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ଶୟନପୀଠରୁ ଉଠି, ଶତାଧିକ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ବିଶ୍ରାମ କରି ଦେଲେ । ସୁନା ରଙ୍ଗର ଶରୀର ନେଇ, ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, କୈକେୟୀ ଭୂମିରେ ବସି, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କୁହ, ମୁଁ ମୃତ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ । ମୋତେ ସୁନା, ରତ୍ନ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ଯଦି ରାମ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେବେ, ଏହି ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ ।” ତାପରେ ମନ୍ଥରା ଅତି ଧୃଷ୍ଟ ଭାବରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ରାମ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁଥିବେ, ତେବେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ । ଏହିପାଇଁ ଭରତଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର ।” ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥାରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଭରି, କୈକେୟୀ ନିଜ ହାତ ହୃଦୟରେ ରଖି, ପୁନିପୁନି ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ । “ମୁଁ ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବି, ତାହା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେବୁ; କିମ୍ବା ଯଦି ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବେ, ତେବେ ଭରତ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବେ । ମୁଁ ଶୟନ, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଳଙ୍କାର, ଖାଦ୍ୟ, ପାନ କିଛି ଚାହେଁନି; ଯଦି ରାମ ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେନି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଜୀବନ ଚାହେଁନି ।” ଏପରି ଭୟଙ୍କର କଥା କହି, ରାଜମହିଳା ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିବା ଛାଡ଼ି, ଭୂମିରେ ଶୁଇଗଲେ, ଯେପରି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ବିଷ ପିଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯାଏ । କ୍ରୋଧର ଅନ୍ଧକାରରେ ମୁହଁ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ରତ୍ନମାଳା ଓ ମାଳା ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା, ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅନ୍ଧକାରାଚ୍ଛାଦିତ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ଏହିପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗରେ । ସେଠି, ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଇ, ରାଜମହିଳା ଭୂମିରେ ଶୁଇ ଥିଲେ, ଯେପରି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ବିଷରେ ଅଚେତ ହୋଇପଡ଼ିଯାଏ । ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ରାଜମହିଳା ଧୀରେ ଧୀରେ ସବୁ କଥା ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ । ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ରାଜମହିଳା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ନାଗକନ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଖୁସି ପାଇବା ଉପାୟ ଭାବି, ସ୍ନେହ ଓ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମନ୍ଥରା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ଯାଉଛି । କୈକେୟୀ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଭୂମିରେ ଶୁଇ, ଭୂକୁଟି କୁମ୍ଭିରିଲେ; ତାଙ୍କ ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା—ସେମାନେ କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲେ ।