ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମର ପୁତ୍ର ଭରତ ଭିତରେ ବାହାରେ ଦୁଇଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥିର ହେବେ—ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଭାବେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରିଦେଲା। ସେ କହିଲା, "ମିତ୍ରମାନେ ଏକଠା ହେଇ, ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖି, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଲେ, ତୁମର ପୁତ୍ର ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସମୟ ଆସିଲେ ରାଜା ବି ଭୟ ଛାଡ଼ି ରହିପାରିବେ। ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିରୁ ବାଁଚାଇବା ଦରକାର। ତୁମେ ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥାରେ ଧୋକା ଖାଇଛ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ମୂଳତଃ ଅଶୁଭ।" ଏହିପରି ଉତ୍ସାହ ଓ ଆଶା ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଖୁସି ହେଲେ। ମନ୍ଥରାଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶବ୍ଦରେ ତିନି ଏମିତି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରିକି ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟା ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଏ। କୈକେୟୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତିଶୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟମୟୀ ଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହୁଛ, ତୁମର ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୁଁ ଅବହେଳା କରୁନି। ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ କୁବଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ବିଶେଷ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ମୋ ଉପକାରରେ ଏକମାତ୍ର ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ରାଜା କ'ଣ କରିବେ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନଥାନ୍ତି, ହେ କୁବଜେ, କାରଣ କିଛି କୁବଜମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କୁଟିଳ ହୋଇଥାନ୍ତି।" "ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଅଲ୍ପ ଭାଲ, ପବନରେ ବାଙ୍କି ଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ସଦୃଶ। ତୁମର ଛାତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେହରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉଭୟ କାନ୍ଧରୁ ଉଠିଛି। ତଳେ ତୁମର ଶାନ୍ତ ଓ ଶିଳ୍ପସଂଯୁକ୍ତ ନାଭି ଅତି ମନୋହର, ତୁମର ନିତମ୍ବ ଭରିଆ, ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ସ୍ତନ ଅଛି। ତୁମର ମୁହଁ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି; ମନ୍ଥରା, ତୁମେ ଜ୍ୱଳମାନ। ତୁମର ମସ୍କାନା ନିତମ୍ବ ରତ୍ନମୟ ମେଖଳା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ। ତୁମର ଉରୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଦୀର୍ଘ; ତୁମେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସୁନ୍ଦର ଉରୁ ନେଇ ଚାଲୁଛ।" "ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୋ ପାଖରେ ଚାଲିଯାଉଛ, ହେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହରିଣୀ, ତୁମେ ଜ୍ୱଳିଉଛ। ଶମ୍ଭର ନାମକ ଦାନବ ପାଖରେ ଯେଉଁ ହଜାର ମାୟା ଶିଳ୍ପ ଥିଲା, ସେସବୁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଏବଂ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଅନେକ ଶିଳ୍ପ ମଧ୍ୟ। ତୁମର ପିଠ ଦୀର୍ଘ ଓ ଚକ୍ରର ଯୋକ ଭଳି ବାଙ୍କି। ବୁଦ୍ଧି, ରାଜନୀତି ଓ ମାୟା ଶିଳ୍ପ ସବୁ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ। ଏଠି, ହେ କୁବଜେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧେଇବି।" "ଯେତେବେଳେ ଭରତଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ ହେବ ଏବଂ ରାଘବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ହେ ଶୋଭାମୟୀ, ମୁଁ ତୁମେକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବି। ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ ଏବଂ ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ, ମୁଁ ତୁମର ପିଠରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲଗାଇଦେବି, ତୁମର ମୁହଁରେ ରତ୍ନମୟ ତିଳକ ଲଗାଇଦେବି। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅତି ମନୋହର ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି କରିବି; ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ତୁମେ ଦେବୀ ପରି ଚାଲିବ।" "ତୁମର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦ୍ରୁତିମୟ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଉଲ୍ଲାସିତ, ଉଚ୍ଚ ଚାଳ ନେଇ ଚାଲିବାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିବେ। ଅନ୍ୟ କୁବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ତୁମ ପାଦ ପାଖରେ ତୁମକୁ ସେବା କରିବେ, ଯେପରି ତୁମେ ସଦା ମୋ ପାଦ ପାଖରେ ରହ।" ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାରେ କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ଶୁଭ୍ର ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଶୋଇ ଥିଲେ। ତାପରେ କୈକେୟୀ କହିଲେ, "ପାଣି ଶେଷ ହେଲେ ତ ତୁଳା ନିର୍ଥକ; ଏହିପରି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି ରାଣୀ, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଓ ସଫଳତାର ଅଭିମାନ ରହିନଥିଲା, ତାଙ୍କ ସହ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ରୋଧଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ସେଇ ମହିଳା ତାଙ୍କର ଶତ-ଶତ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଲିଦେଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭାବିତ ଏବଂ ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ କୈକେୟୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସି ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠି, ହେ କୁବଜେ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦିଅ, ମୁଁ ମୃତ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ।" "ମୋତେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଁନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯିବ, ଏହି ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ।" ଏତେବେଳେ ମନ୍ଥରା ଆଉ ଅଧିକ ଧୃଢ଼ ଭାବରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ରାମ ବିଷୟରେ ଉପକାରୀ ଓ ଅପକାରୀ ଉଭୟ କଥା। "ଯଦି ରାଘବ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିବେ, ତେବେ ତୁମେ ଓ ତୁମର ପୁତ୍ର ଦୁଃଖିତ ହେବେ। ଏହିପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ମହିଳା ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯେପରି ତୁମର ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯିବ।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ଅନେକ ପ୍ରବଳ ଘାତ ପାଇ କୈକେୟୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ହୃଦୟରେ ହାତ ରଖି, କ୍ରୋଧରେ ମନ୍ଥରାକୁ ପୁନିପୁନି ଉପାଳମ୍ଭ କଲେ। "ମୁଁ ଯମଲୋକକୁ ଯିବି, ତେବେ ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଦିଅ; କିମ୍ବା ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ଭରତ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ। ମୁଁ ବିଛାନା, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଉଙ୍ଗୁଁ ଓ ଖାଦ୍ୟପାନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଁନାହିଁ; ଏଠି କିଛି ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଯଦି ରାଘବ ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେନି।" ଏହିଭଳି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କହି, ତାହାର ଅଳଙ୍କାର ସବୁ ଖୋଲି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୈକେୟୀ ମାଟି ଉପରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ବିଦ୍ୟୁତ ଘାତରେ ତଳେ ପଡ଼ିଯାଏ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ କ୍ରୋଧର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଛାଡ଼ିଦେଇ, ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶ ଅନ୍ଧକାର ଓ ତାରା ଅଦୃଶ୍ୟ। ଏହିପରି ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାଣୀ ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଆପମାନ ହୋଇ, ମାଟି ଉପରେ ଏମିତି ଶୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ବିଷ ଘାତରେ ତଳେ ପଡ଼ିଯାଏ। ତିନି ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ତାଙ୍କର ମନସ୍ଥ କର୍ମ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଖୋଲିଦେଲେ।