ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ମହାରାଜ ଦଶରଥ ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ, ସେଥିରେ ତୁମେ ସେ ବର ମାଗିବାକୁ ମହାରାଜଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରା। ମହାରାଜଙ୍କ ଦିଆ ବଚନ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ତୁମକୁ ଉଠାଇବେ ଏବଂ ଦଶରଥ ଥିବେ, ସେ ସମୟରେ ଏହି ବର ଚୟନ କର। ରାମଙ୍କୁ ଚଉଦ ବର୍ଷ—ନଉ ବଉଁ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ—ବନବାସ ଦିଅ; ଭାରତକୁ ଏ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦିଅ, ରାଜାମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟରେ। ଏହି ଚଉଦ ବର୍ଷ ରାମ ବନରେ ରହିବା ସମୟରେ, ତୁମର ପୁଅ ଭାରତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ଦୃଢ଼ ହେବା ସହ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହେବେ। ରାମଙ୍କ ବନବାସର ବର ମାଗ, ଏହିପରି ତୁମ ପୁଅର ଇଛା ପୂରଣ ହେବ। ରାମ ବନବାସରେ ଯିବା ପରେ, ତେଣୁ ରାମ ରାମ ରହିବେ ନାହିଁ; ଭାରତ ଶତ୍ରୁମୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମ ପାଇଁ ରାଜା ହେବେ। ରାମ ବନରୁ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପୁଅ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବେ। ପ୍ରମୁଖ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏବଂ ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ରହିବେ; ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛି, ଏ ସମୟରେ ରାଜା ଭୟମୁକ୍ତ ହେବେ। ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ରୋକି ଦିଅ; ତୁମେ ଭାଗ୍ୟ ରୂପରେ ଅଭାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥାରେ ଖୁସି ହେଇ ବିଶ୍ୱାସ କରି କହିଲେ—‘ମନ୍ଥରା, ତୁମ କଥାରେ ମୁଁ ଅପରାଧ କରୁନାହିଁ; ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହୁଛ। ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ କୁବଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମତି; ତୁମେ ସଦା ମୋ ଉପକୃତି ଚିନ୍ତା କରୁଛ। ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିନଥାନ୍ତି, ମନ୍ଥରା; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କୁବଜମାନେ ଅସଦ୍ବୃତ୍ତି, ତେଢ଼ା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ବାତାସରେ ହେଉଥିବା ପଦ୍ମପରି ତେଢ଼ା; ତୁମର ଛାତି ଶୋଉଲଡର୍ସରୁ ଉଠିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼। ତୁମର ଉପରେ ଶାନ୍ତ ଗଭୀର ଉଦର, ଭଲ ନାଭିପରି; ତୁମର କଟି ଭରିପୁରି ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୋଳାକାର ଅସ୍ଥି। ତୁମର ମୁହଁ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରପରି; ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଛ, ମନ୍ଥରା; ତୁମର ଚକ୍କା ହିପ୍ରେ ମଣିମୟ କମରବନ୍ଧ ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତ। ତୁମର ଉରୁ ଭଲ ଗଠିତ, ଦୁଇ ପା ଲମ୍ବା ଓ ସିଧା; ତୁମେ ମନ୍ଥରା, ସୁନ୍ଦର ଗୋଟେ ଚାପି ଲୁଙ୍ଗା ପିନ୍ଧି, ଗ୍ରାସଫୁଲ ଉରୁ ଅଛି। ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ହେଇ ଚମକୁଛ; ସମ୍ବରା ଅସୁର ରାଜାଙ୍କ ହଜାର ମାୟା କଳା—ସେଗୁଡିକ ତୁମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଏବଂ ଅନେକ ଅଧିକ ମାୟା ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ତୁମର ଚାପା ଦୀର୍ଘ ପିଠ, ରଥର ଯୋକ ପରି ତେଢ଼ା, ଏହି ତୁମର ଅଛି। ବୁଦ୍ଧି, ରାଜନୀତି ଜ୍ଞାନ ଓ ମାୟା କଳା ସବୁ ତୁମରେ ଅଛି; ଏଠାରେ, ମନ୍ଥରା, ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ମାଳା ଦେବି। ଭାରତ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ଏବଂ ରାଘବ ବନକୁ ଯିବା ପରେ, ମନ୍ଥରା, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଖ୍ୟାତ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ସ୍ନାନ କରାଇବି। ତୁମର ଇଛା ପୂରଣ ହେଲା ପରେ ଏବଂ ତୁମେ ଖୁସି ହେଲା ପରେ, ମୁଁ ତୁମର ପିଠରେ ସୁନା ଲଗାଇବି; ତୁମ ମୁହଁରେ ମଣିମୟ ତିଳକ ଦେବି। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି କରିବି, ମନ୍ଥରା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାମା ପିନ୍ଧି, ତୁମେ ଦେବୀ ପରି ଚାଲିବା। ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସହ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚାଳ ନେଇ ଚାଲିବା, ତୁମ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧୀମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିବେ। ଅନ୍ୟ କୁବଜମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ତୁମ ପାଖରେ ସେବା କରିବେ, ଯେପରିକି ତୁମେ ସଦା ମୋ ପାଖରେ ସେବା କରୁଛ। ଏପରି ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, କୈକେୟୀ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିବା। “ଜଳ ଶୁଉଁ ଯାଇଲେ ସେତୁ ଅପରିଗାଣ୍ୟ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ।” ଏପରି ଉତ୍ସାହ ଦେଇ, ରାଣୀ ମନ୍ଥରାଙ୍କ ସହ କ୍ରୋଧ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଅଭିମାନରେ ଅପରିଗ୍ରହ। ସେ ନିଜର ଅନେକ ମଣିମୟ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଲି ଦେଲେ। ସୁନା ରଙ୍ଗର ଶରୀର ନେଇ, ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, କୈକେୟୀ ଭୂମିରେ ବସି ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମନ୍ଥରା, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଦିଅ ଯେ ମୁଁ ମୃତ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ବନକୁ ଯିବେ, ଭାରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ। ମୁଁ ସୁନା, ମଣି, ଖାଦ୍ୟ, ପାନ ପାଇଁ ଇଛା କରୁନାହିଁ; ଯଦି ରାମ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ, ଏହି ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ। ତାପରେ, ମନ୍ଥରା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ କଥା କହି, ରାଣୀଙ୍କୁ ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଭାରତ ମା ଉପଯୋଗୀ ଓ ଅନୁପଯୋଗୀ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। “ଯଦି ରାଘବ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବେ, ତେବେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ; ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଣୀ, ତୁମ ପୁଅ ଭାରତ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର। ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାଣୀ ହୃଦୟରେ ହାତ ରଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ତିନିଏ ତିନିଏ ଦୁଃଖ କହିଲେ। “ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯମ ଲୋକକୁ ଯିବି, ତୁମେ ସେଥିରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦିଅ; ଅଥବା ରାଘବ ବନକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଯିବା ପରେ, ଭାରତ ତାଙ୍କର ଇଛା ପୂରଣ କରି ସଫଳ ହେବେ। ମୁଁ ଶୟ୍ୟା, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଉଙ୍ଗା, ଖାଦ୍ୟ, ପାନ କିଛି ଚାହେଁନି; ଏଠାରେ କିଛି ଇଛା ନାହିଁ, ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯଦି ରାଘବ ଏଠାରୁ ବନକୁ ଯିବେନାହିଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କହି, ଚମକୁଥିବା ରାଣୀ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଫେଙ୍ଗି ଦେଇ ନିର୍ମଳ ଭୂମିରେ ଶୟନ କଲେ, ଯେପରିକି ଦେବ କନ୍ୟା ତଳକୁ ପଡ଼ିଛି। କ୍ରୋଧ ଅନ୍ଧକାରରେ ମୁଁ ମୁହଁ ଢାକି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ଓ ମଣି ଖୋଲି ଦେଇ, ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ବିଷାଦିତ ହୋଇ ଗଲେ, ଯେପରି ତାରାମାନେ ଅନ୍ଧକାର ଆକାଶରେ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଏହିପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଘଟିବା ପରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—ଏହି ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣ।