ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମ କରୁଥିଲେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗିଥିଲେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ତିନି ଶ୍ରେଣୀକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀକୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମନୁ ଯେପରି ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହି ନଗରୀ ଅଗ୍ନିପରି ଶୂରବୀରମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେମାନେ ଦକ୍ଷ, ଉଦାର, ଅପରାଜିତ ଏବଂ ନିଜ କଳାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ, ଏକ ଗୁହାରେ ସିଂହମାନେ ଯେପରି ରହିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ କାମ୍ବୋଜ ଓ ବାହ୍ଳିକ ଦେଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡାମାନେ ଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀର ଅତି ଉତ୍ତମ ଘୋଡାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହି ନଗରୀ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ମଦୋନ୍ମଦ ହାତୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେମାନେ ପର୍ବତପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏୟରାବତ ଓ ମହାପଦ୍ମ ବଂଶର ହାତୀମାନେ ଥିଲେ, ଏଞ୍ଜନା ଓ ବାମନ ପର୍ବତର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ୍ର, ମୃଗ, ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ର, ଭଦ୍ରମୃଗ ଓ ମୃଗମନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଜାତିର ହାତୀମାନେ ଏହି ନଗରୀକୁ ଅତିଶୟ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ। ସତତ ମଦୋନ୍ମଦ ପର୍ବତପରି ହାତୀମାନେ ଏହି ନଗରୀକୁ ଭରି ରଖିଥିଲେ, ଯାହା ସତ୍ୟନାମା ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଦୁଇ ଯୋଜନାରୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା, ଏଠାରେ ଦଶରଥ ରାଜା ନିବାସ କରି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦଶରଥ ଏହି ନଗରୀକୁ ଚାଳାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅଧିନ ଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ, ସତ୍ୟନାମା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାର ଓ ଅଟକା ଦ୍ୱାର, ଶୋଭାମୟ ଘର, ଶୁଭ ଏବଂ ହଜାର ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ଏହାକୁ ଦଶରଥ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସମ କରି ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଏହି ବାଲକାଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଉଛି। ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗୁଣମୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଦକ୍ଷ ଉପଦେଶକ, ଭାବ ବୁଝିପାରିବା, ଏବଂ ସଦା ରାଜାଙ୍କ ହିତ ଓ ପ୍ରିୟ କାମରେ ଲଗିଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶୂର ଦଶରଥଙ୍କର ଆଠ ଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ସଦା ରାଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗିଥିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ ଧୃଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ଵିଜୟ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅକୋପ, ଧର୍ମପାଳ ଓ ଅଠମ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ବିଷୟଗତ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ। ଦଶରଥଙ୍କର ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ – ଵସିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେଵ; ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଦେଶକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ – ସୁୟଜ୍ଞ, ଜାବାଳି, କାଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ କାଟ୍ୟାୟନ ଋଷି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ, ସଦା ପୂର୍ବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ, ଶିକ୍ଷିତ, ଶିଳ୍ପୀ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଦକ୍ଷ ଓ ନିଜ କ୍ଷମାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ଓ କୀର୍ତିରେ ଅନ୍ୟତମ, ସଦା ମୃଦୁ ହସରେ କଥା କହୁଥିଲେ, କେବେ ରୋଷ, ଆକାଂକ୍ଷା କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ। ନିଜ ଦେଶ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେଶର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ, କରାଯାଇଛି, କରାଯାଉଛି କିମ୍ବା କରିବାକୁ ଯାଉଛି – ଗୁପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ – ସେମାନେ ଅଜଣା ଥିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ, ମିତ୍ରତାରେ ପରିଖ୍ୟାତ, ନିଜ ପୁଅ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଯଥାସମୟରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରିବା। ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସେନା ପ୍ରବନ୍ଧନରେ ଦକ୍ଷ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିର୍ଦୋଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଇନଥିଲେ। ସେମାନେ ଶୂର ଓ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜ ନୀତି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଜାମାନେ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ କ୍ଷତି ନଦେଇ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଖଜାନା ଭରିଥିଲେ, ଲୋକର ଶକ୍ତି ଓ ଦୂର୍ବଳତା ଦେଖି ସଠିକ୍ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିଶୀଳ ଥିଲେ; ନଗର କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ। ଏଠି କେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ଅଭିଲାଷା କରିଥିବା ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ନଗରୀ ଶାନ୍ତିମୟ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶୋଭାମୟ ଆଚରଣ, ଶୁଦ୍ଧ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଜାଗୃତ ଚିତ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କ ହିତ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଗୁଣ ଅଂଶୀକ ହୋଇଥିଲେ, ଶୂରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଦେଶ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ନାମୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଗୁଣମୟ, କୌଣସି ଅପରାଧ ନାହିଁ, ସଂଧି ଓ ବିଗ୍ରହ ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିପୁଣ, ଏବଂ ସ୍ୱଭାବରେ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ। ସେମାନେ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ରଖିପାରିବା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଚାରରେ ଦକ୍ଷ, ସଦା ମୃଦୁ ଭାବରେ କଥା କହିଥିଲେ, ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ଏପରି ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଗୁଣମୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଶରଥ ରାଜା ଅପରାଧ ହୀନ ଭାବରେ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମରେ ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ, ଅଧର୍ମକୁ ସଦା ଏଡ଼ି ରାଜ୍ୟ ଚାଳାଇଥିଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦାନଶୀଳ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ସମ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ସଂଧିମାନେ ସହିତ ମିତ୍ରତା, ଅଧୀନମାନେ ସହିତ ଆଦର, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଶକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେପରି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଦକ୍ଷ, ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ହିତକର ଉପଦେଶକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀପ୍ତି ଅर्जନ କରିଥିଲେ, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଶୋଭା ଲାଗିଥିଲା। ଏଠି ଏହି ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଲାଗି ଏକ ଦୁଃଖ ଥିଲା – ତାଙ୍କର ରାଜବଂଶ ଜାରି ରଖିବା ପାଇଁ କୌଣସି ପୁତ୍ର ଥିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଭାବନାରେ ତିନି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ – “ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କାହିଁକି କରିବି ନାହିଁ?