ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଅୟୋଧ୍ୟାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ, ନିଜ ପୁଅ, ନାତି ଏବଂ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ ଏକତାରେ ବସୁଥିଲେ। ଏଠାର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏହି ନଗରକୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ରାଜା ଦଶରଥ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମନୁଙ୍କ ଭଳି ଚତୁର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ପାଳନ କରାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ନଗର ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶୂରବୀର, ଦକ୍ଷ, ଶିଳ୍ପରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଅଦମ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯେପରି ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ସିଂହମାନେ ରହନ୍ତି। ଏଠାରେ କାମ୍ବୋଜ ଓ ବାହ୍ଳୀକ ଦେଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ଅରଣ୍ୟ ଓ ନଦୀ ମୂଳ ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ। ଏହି ନଗର ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ମଦୋନ୍ମତ ଦାନ୍ତିମାନେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ହାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଏୟରାବତ ଓ ମହାପଦ୍ମ ବଂଶର ହାଥୀ, ଏବଂ ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାମନ ପର୍ବତର ଉତ୍ପନ୍ନ ଦାନ୍ତିମାନେ ଥିଲେ। ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ୍ର, ମୃଗ, ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ର, ଭଦ୍ରମୃଗ, ମୃଗମନ୍ଦ୍ର ନାମକ ହାଥୀମାନେ ଏଠାରେ ଅନେକ ଥିଲେ। ଏହି ସତ୍ୟନାମା ନାମକ ନଗର ସଦା ମଦୋନ୍ମତ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ହାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯାହା ଦୁଇ ଯୋଜନା ଠାରୁ ବି ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା, ଏଠି ରାଜା ଦଶରଥ ବସି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଇ ମହାନ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦଶରଥ ଏହି ନଗରକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୁକ୍ତ କରି, ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱାର ଓ ବାର୍ ଥିବା, ଶୋଭାମୟ ଘର ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ହଜାର ହଜାର ପୁରୁଷମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏଉଁପରି ବାଲକାଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଉଛି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଗୁଣମୟ, ଦକ୍ଷ, ଇଙ୍ଗିତ ବୁଝିପାରୁଥିବା, ସର୍ବଦା ଉପକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ପ୍ରତାପୀ ରାଜାଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ—ଧୃଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅକୋପ, ଧର୍ମପାଳ ଓ ଅଷ୍ଟମ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍। ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ—ବସିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବ। ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରାମର୍ଶଦାତା ଥିଲେ ସୁୟଜ୍ଞ, ଜାବାଲି, କାଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ମୁନି କାଟ୍ୟାୟନ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ନିୟମିତ, ଶିଳ୍ପ ଓ ନିୟମରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଆତ୍ମସଂୟମୀ। ଏହିମାନେ ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟରେ କଥା କହୁଥିଲେ, କ୍ରୋଧ, କାମ୍ୟତା କିମ୍ବା ସ୍ୱାର୍ଥରେ କେବେ ମିଛ କହୁନଥିଲେ। ସ୍ୱଜନ କିମ୍ବା ପରଜନ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, କରାଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା, ଗୁପ୍ତ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଜଣା ରଖୁନଥିଲେ। ଚରିତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ମିତ୍ରତାରେ ଦୃଢ଼, ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାସମୟରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟ ଓ ସେନା ପରିଚାଳନାରେ ନିପୁଣ, ନିର୍ଦୋଷଙ୍କୁ କେବେ ଅପକାର କରୁନଥିଲେ, ଶତ୍ରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ସାହସୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ କେବେ ଅପକାର କରୁନଥିଲେ, ଭଳିଭାବେ ଭିଣ୍ଣତା ବିଚାର କରି ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ରାଜଧାନୀର ଭଣ୍ଡାର ପୂରା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ, ସମସ୍ତେ ବିବେକୀ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟରେ କେହି ମିଛ କହୁଥିଲେ ନାହିଁ। କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ନଥିଲେ, ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜଧାନୀ ଶାନ୍ତିମୟ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ପରିଷ୍କାର ଜାମା, ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ନିର୍ମଳ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସତର୍କ ଚିନ୍ତନରେ ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଗୁରୁଙ୍କର ଗୁଣ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ବିଦେଶ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଗୁଣମୟ, କୌଣସି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ନଥିଲା, ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହ ନୀତିରେ ନିପୁଣ, ସ୍ୱଭାବତଃ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ। ରହସ୍ୟ ରଖିବାରେ ଦକ୍ଷ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଚାରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସଦା ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିଲେ, ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭିଞ୍ଜ। ଏପରି ଦୋଷରହିତ ଏବଂ ଗୁଣମୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଦଶରଥ ଏହି ଭୂମି ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗୁପ୍ତଚର ମାଧ୍ୟମରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରି, ଅଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନୁଶାସନ କରୁଥିଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦାନଶୀଳ, ସତ୍ୟପରାୟଣ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଏହି ଭୂମିରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନଥିଲା; ସେ ସମ୍ମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତା, ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମୂଳ ଦମନ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଳି ଏହି ଭୂମିରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଦକ୍ଷ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉପକାରୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦଶରଥ ଦୀପ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଦୟ ହେଉଥିଲେ। ଏଉଁପରି ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାନ ଆତ୍ମା ଦଶରଥଙ୍କ ଏକ ଦୁଃଖ ଥିଲା—ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତାନ ହୀନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବଂଶ ଅଗ୍ରସର ହେବା ପାଇଁ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନ ଥିଲା। ଏହି ଭାବନାରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା—“ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ କାହିଁକି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବି ନାହିଁ?” ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, “ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ହେବ,” ବିବେକୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କୁଶଳୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହି ଉଦ୍ୟମ ନେଲେ।