ରାଜସଭାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଆପଣ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହେଲେ, ଏ ରାଣୀ, ଆପଣ କିପରି ରାଜଧର୍ମର ଗଭୀରତାକୁ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କର ପତି ଧର୍ମର କଥା କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଚାଳାକ; ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥାପନା ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ କଠୋର। ଆପଣ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଭଳି ବିଶ୍ୱାସରେ ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଖାଲି ଅସ୍ୱସ୍ତିକର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଆସୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସତରେ ଆଜି ତାଙ୍କ ପତି କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମତିରେ ଏକତ୍ର କରିବେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଆପଣଙ୍କର ପରିବାରରୁ ଭରତକୁ ଦୂର କରି, ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବେ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରି। ଏକ ଶତ୍ରୁ, ପତିର ଭାବରେ, ଏବଂ ମାତା ଯାହା କଥାରେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ଏକ ବିଷ ଅଜଗରକୁ ଶିଶୁ ଆଲିଂଗନ କରିଥିବା ପରି; ଏଭଳି ଆପଣ ଧରି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି। ଏକ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅବହେଳିତ ଅଜଗର ଯେପରି ଚରଣ କରେ, ଏଭଳି ଆଜି ରାଜା ଦଶରଥ ଆପଣ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ସହ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି। ଅବିଜ୍ଞା, ସଦା ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଆପଣ ଆପଣଙ୍କର ପରିବାର ସହ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ମିଥ୍ୟା ସାନ୍ତ୍ୱନା କଥା ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇବାକୁ ଚାହୁଛି। ଏହି ଯୋଗ୍ୟ ସମୟରେ, କୈକେୟୀ, ତୁରନ୍ତ ଆପଣଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ, ଆପଣ ଏବଂ ମୋତେ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦେଖୁଛି, ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ମନ୍ଥରାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଏହି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ମହିଳା ଶୟ୍ୟାରୁ ଉଠି, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି। କୈକେୟୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରି, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ। ଭୂଷଣ ଦେଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲାଡ଼ି କୈକେୟୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ପୁନି କଥା କହିଲେ—“ମନ୍ଥରା, ତୁମେ ଯେଉଁ ସୁମଧୁର ସମ୍ବାଦ ଦେଲା, ସେ ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଏବେ ଆଉ କଣ ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ କରିପାରିବି, ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବାରୁ?” “ମୁଁ ରାମ ଓ ଭରତ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ ଦେଖୁନି; ତେଣୁ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବାରେ ମୁଁ ଖୁସି। ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ କିଛି ନାହିଁ। ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଛ, ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଉଛି।” ଏବେ ଶୁଣ, ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଗୌରବମୟ ଅଂଶ। ମନ୍ଥରା, ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଭରି, ଭୂଷଣକୁ ଫେଲିଦେଇ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଏଭଳି କଥା କହିଲେ—“ତୁମେ, ଅବିଜ୍ଞା, କାହିଁକି ଅକାରଣରେ ଆନନ୍ଦିତ? ତୁମେ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି ଯେ ତୁମେ ଦୁଃଖର ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଛ?” “ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଦମିଛି, ଏ ରାଣୀ। ଏତେ ବଡ଼ ଅନିଷ୍ଟ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଆନନ୍ଦିତ, ଯେଉଁଠି ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ।” “ମୁଁ ତୁମର ଅବିଜ୍ଞାକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ। କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମତୀ ରାଣୀ ଏପରି ରିବାଲ୍ ରାଣୀଙ୍କ ପୁଅ ଉନ୍ନତିରେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥିବା ପରି?” ରାମ ପାଇଁ ଭୟ, କେବଳ ଭରତ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ରାଜ୍ୟ ବଣ୍ଟନ ଭାବି, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, କାରଣ ଭୟ ଭୟ ଜନନ୍ତୁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତ, ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ ଭରତଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି। ଏ ଶୋଭାମୟୀ, ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅନୁସାରେ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ଅପରିପକ୍ୱଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ଭାଗ୍ୟବତୀ କୌସଲ୍ୟା, ଯାହାଙ୍କ ପୁଅକୁ କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବେ। ଯେତେବେଳେ ଭୂମି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମିତ ହେବେ, ତୁମେ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେବା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏଭଳି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସେବାକାରୀ ହେବା, ତୁମେ ଆମ ସହିତ, ତୁମର ପୁଅ ରାମଙ୍କର ସେବକ ହେବ। ନିଶ୍ଚୟ, ରାମଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଝିଅମାନେ ଭରତଙ୍କ ଅବନତିରେ ଖୁସି ହେବେନାହିଁ। ମନ୍ଥରା ଏଭଳି କଥା କହିବାରେ, ଉତ୍ତମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ଭରି, ରାଣୀ କୈକେୟୀ ରାମଙ୍କର ଗୁଣକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ରାମ, ରାଜାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ଗୁଣବତୀ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାନ୍, ଶୁଦ୍ଧ; ତେଣୁ ସେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ସେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ନିଜ ଭାଇ ଓ ସେବକମାନେକୁ ପିତା ପରି ରକ୍ଷା କରିବେ; ତେଣୁ, ହଞ୍ଚବାକ ମନ୍ଥରା, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଶୁଣି ତୁମେ କିପରି ଚିନ୍ତିତ? ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ, ଶତ ବର୍ଷ ପରେ, ଭରତ ମଧ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ। ଏତେବେଳେ ଶ୍ରୀ ଆସିଛି, ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଯାଇଛି, ମନ୍ଥରା, ତୁମେ କିପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଜଳିଯାଉଛ? ଭରତ ଯେପରି ସମ୍ମାନିତ, ରାଘବ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ; କୌସଲ୍ୟା ଛଡ଼ି, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସେବା କରେ। ଯଦି ରାଜ୍ୟ ରାମଙ୍କର, ତାହା ଭରତଙ୍କର ମଧ୍ୟ; କାରଣ ରାଘବ ନିଜ ଭାଇମାନେକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖେ। କୈକେୟୀ କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ଥରା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ତୀବ୍ର ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମର ଅବିଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଅନିଷ୍ଟ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ନିଜକୁ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଓ ଅପରାଧର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଉଛ। ରାଘବ ରାଜା ହେବେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପରେ; କିନ୍ତୁ ଭରତ, କୈକେୟୀ, ରାଜବଂଶରୁ ଦୂର ହେବେ। ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ରାଜ୍ୟରେ ରହିନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିଲେ ବିପର୍ୟୟ ହେବ। ତେଣୁ, ଦୋଷ ନଥିବା, ରାଜାମାନେ ସଦା ଜ୍ୟେଷ୍ଠକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଗୁଣବତୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ତୁମର ପୁଅ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହାରିବେ, ଏକା, ଶୁଖ ଓ ରାଜବଂଶରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ, ଏ ମମତାମୟୀ। ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି; ମୋତେ ଯେଉଁ ପୁରସ୍କାର ଦେବା ଉଚିତ, ଏହି ଉପକାର ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ।