କୈକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମନ୍ଥରା, ଯେଉଁଠି କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା। ମନ୍ଥରା, ଏବେ ଆଉ ଅଧିକ ବିସନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜ ମନରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଓ ରଘୁବୀରଙ୍କୁ ପ୍ରତି ଅଲଗା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କଥା କହିଲା। "ରାଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଅନନ୍ତ ଆପଦ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି: ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭୟରେ ଡୁବି ଯାଇଛି, ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିବା ପରି ଜଳୁଛି, ଏବଂ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। କୈକେୟୀ, ତୁମର ଦୁଃଖ ମୋ ଦୁଃଖ, ତୁମର ଅବନତି ମୋ ଅବନତି, ତୁମର ସମୃଦ୍ଧି ମୋ ସମୃଦ୍ଧି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ରାଜାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ, ତେବେ କିପରି, ରାଣୀ, ରାଜନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝୁନାହିଁ? ତୁମର ପତି, ଧର୍ମର କଥା କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚଳାକ; ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ବଭାବ କଠୋର। ତୁମେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରୁଛ, ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧୋକା ଖାଇଛ। ଏବେ ସେ ତୁମେ ଉପରେ ଖାଲି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିନ ତୁମର ପତି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟର ଲୋକ, ତୁମ ଗୋତେ ଭାରତକୁ ଦୂର କରି, ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବେ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରି। ଶତ୍ରୁ, ପତିର ଆବରଣରେ, ଏବଂ ଏକ ମାତା ଯିଏ ଭଲ ଚାହିଁ, ଏକ ବିଷାଳ ସାପକୁ ଏକ ଶିଶୁ ଆଲିଂଗନ କରିବା ପରି—ଏଭଳି ତୁମେ ଧରି ରଖାଯାଇଛ। ଏକ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅବହେଳିତ ସାପ ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏହି ଦିନ ରାଜା ଦଶରଥ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ପ୍ରତି ଏଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି। ହେ ଅବୁଝ, ଯେଉଁଠି ସଦା ସୁବିଧାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ତୁମେ ତୁମ ଗୋତେ ସହିତ ଏହି ପାପୀ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛ, ଯେଉଁଠି ଭାବେ ମିଛ ମୃଦୁ କଥା କହି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଉଛି। ତେଣୁ, କୈକେୟୀ, ଏହି ସମୟରେ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତୁମ ପୁଅ, ନିଜକୁ ଓ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ମୁଁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛି। ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା କୈକେୟୀ ଶୟନ ଉପରୁ ଉଠି, ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ, ଶରତ ରୁତୁର କ୍ରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରି। କୈକେୟୀ, ଅତି ଖୁସି ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ନତ ମନ୍ଥରାକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ। ଭୂଷଣ ଦେଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲାଡ଼ି କୈକେୟୀ ଆନନ୍ଦରେ ମନ୍ଥରାକୁ ଆଉ କଥା କହିଲେ, "ମନ୍ଥରା, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଏହି ଖୁସି ଦେଉଥିବା ସମ୍ବାଦ ଦେଲା, ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଏବେ ମୋ ପାଖରେ ତୁମେ ଆଉ କଣ ଚାହୁଁଛ, କହ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଏତେ ଆନନ୍ଦ ଆଣିଛ।" "ମୁଁ ରାମ ଓ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ତଫାତ ଦେଖୁନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଖୁସି ହେଉଛି ଯେ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବେ।" "ଏହାଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସ୍ନେହ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ କହିଛ, ମନ୍ଥରା, ତୁମେ ଏଭଳି କଥା କହିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବର ଦେଉଛି—ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ ଚୟନ କର।" ଏଠିଠାରେ ଏବେ ଶୁଣ, ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ। କିନ୍ତୁ ମନ୍ଥରା, ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୂଷଣକୁ ପେଳି ଦେଇ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି କଥା କହିଲା, "ତୁମେ, ଅବୁଝ, କାହିଁକି ଅକାରଣରେ ଖୁସି ହେଲା? ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ କି ତୁମେ ଦୁଃଖର ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଛ?" "ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ଯାଇଛି, ତୁମ ପାଇଁ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରୁଛି, ରାଣୀ। ଏତେ ବଡ଼ ଆପଦ ଆସିଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ଖୁସି ହେଉଛ?" "ମୁଁ ତୁମର ଅବୁଝିବା ପାଇଁ ଦୁଃଖ ପାଉଛି। କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମତୀ ରାଣୀ କିପରି ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଧୀ ରାଣୀର ପୁଅର ଉନ୍ନତିରେ ଖୁସି ହେବେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲା ପରି?" "ମୁଁ ରାମ ପାଇଁ ଭୟରେ ଅଛି, କେବଳ ଭାରତ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରାଜ୍ୟ ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ; ଏହା ଭାବି, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, କାରଣ ଭୟ ଭୟରୁ ଉପଜେ।" "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ନିବେଦିତ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭାରତ ପ୍ରତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି।" "ଏହି ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅନୁସାରେ ଭାରତ ପାଇଁ ଆସିବା ଉଚିତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି।" "ନିଶ୍ଚୟ, କୌଶଲ୍ୟା ଭାଗ୍ୟବାନ, ଯାହାର ପୁଅ କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ପ୍ରଧାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ଅଭିଷେକିତ ହେବ।" "ଯେତେବେଳେ ଭୂମି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ବାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ଶତ୍ରୁ ଦଳି ଯିବ, ତୁମେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ଦେଖିବ, ଏକ ଦାସୀ ପରି।" "ଏଭଳି, ଆମ ସହିତ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ସେବାକାରୀ ହେବ, ତୁମର ପୁଅ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଦାସ ହେବ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ରାମଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ଖୁସି ହେବେ, ତୁମର ଜାଇ ଭାରତଙ୍କ ଅବନତିରେ ଖୁସି ହେବେନାହିଁ।" ମନ୍ଥରା ଏଭଳି କଥା କହିଥିବା ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଣୀ କୈକେୟୀ ଏବେ କେବଳ ରାମଙ୍କ ଗୁଣର ସ୍ତୁତି କରିଲେ। "ରାମ, ରାଜାଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ନୀତିବାନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାନ, ଶୁଦ୍ଧ; ତେଣୁ ସେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।" "ସେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ସେବକମାନେ ପ୍ରତି ଏକ ପିତା ପରି ସୁରକ୍ଷା କରିବେ; ତେଣୁ, ମନ୍ଥରା, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଶୁଣି ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ?" "ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ, ଭାରତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ପୁରୁବାପାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମିଳିବ।" "ତେଣୁ, ଏତେବେଳେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦ ଆସିଛି, ମନ୍ଥରା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ଭଲ ସମ୍ବାଦରେ ଦୁଃଖିତ?" "ଭାରତ ଯେପରି ସମ୍ମାନିତ, ରାଘବ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ; କୌଶଲ୍ୟା ଛଡ଼ି, ସେ ମୋତେ ଅଧିକ ସେବା କରେ।" "ରାଜ୍ୟ ଯଦି ରାମଙ୍କର, ତାହା ଭାରତଙ୍କର ମଧ୍ୟ; କାରଣ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ନିଜକୁ ଦେଖନ୍ତି।