ରାମାୟଣର ଏହି ଅନ୍ଶରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା । ରାମଙ୍କର ମାଆ କୌଶଲ୍ୟା ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ବଣ୍ଟନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଅସାଧାରଣ ଖୁସିର କାରଣ କ’ଣ? ରାଜା ଦଶରଥ ଏତେ ଖୁସିରେ କ’ଣ କରିବେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜୁଛିଲା । ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, ଶୁଣ୍ଡି ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ସୁଖବାରି ଦେଲେ—"ଆସନ୍ତାକାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରିଛନ୍ତି ଓ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର, ସେଉଁଠି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ମନ୍ଥରା ଚିଡ଼ିଯାଇଲେ । ସେ ରାଜମହଳରୁ, ଯାହା କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତଳକୁ ନମିଲେ । ରୋଷରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିବା ମନ୍ଥରା, ଯିଏ ସବୁଠି ଦୁର୍ନିତି ଦେଖିପାରିଥିଲେ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ଶୋଇଥିଲେ, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: "ଉଠ, ମୂର୍ଖିଣୀ! କାହିଁକି ଏଭଳି ଶୋଇଛ? ତୁମ ଉପରେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସୁଛି । ଅପରିମିତ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଢାକି ନେଇଛି, ତୁମେ ଏହା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ ।" "ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ରହିଛି, ସେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ । ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ନଦୀର ପାଣି ପରି ଅସ୍ଥିର ।" ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଢୁବିଗଲେ । ସେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛିନା? ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ମୁହଁ ନେଇ ଆସିଛ ।" କୈକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, କୁଶଳ କଥା କହିପାରୁଥିବା ମନ୍ଥରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୁଁ ତୁମର ଭଲ ଚାହିଁ, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଇ ତୁମକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଚାହେଁ । ରାଜା ଦଶରଥ ଆସନ୍ତାକାଲି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ—ଏହି ତୁମ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ବିପଦ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ।" "ମୁଁ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ମୋ ମନ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଉଛି, ଏବଂ ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଆସିଛି । ତୁମ ଦୁଃଖ ମୋର ଦୁଃଖ, ତୁମ ଅପମାନ ମୋର ଅପମାନ, ତୁମ ସମୃଦ୍ଧି ମୋ ସମୃଦ୍ଧି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।" "ତୁମେ ରାଜବଂଶର ଝିଅ ଓ ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ, ତେବେ ରାଜଧର୍ମ କିଏ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ । ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଧର୍ମର କଥା କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନେ ଧୋକା ରଖିଛନ୍ତି, ତୁମେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରୁ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛ, ଏହିପରି ଭାବେ ଠକାଯାଇଛ ।" "ଏବେ ସେ ତୁମକୁ ଖାଲି ଶାନ୍ତି ଦେଇ ଭ୍ରମିତ କରୁଛନ୍ତି, ଖରାପ ସତ୍ୟ ହେଉଛି, ଆଜି ସେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଏକତ୍ର କରିବେ । ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ତୁମ ପରିବାରରୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇବେ ।" "ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ସ୍ୱାମୀ, ଓ ମାଆ ମୂର୍ଖ ଭଳି ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସାପକୁ ଛୁଆଁଥିବା ଶିଶୁ ପରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛ । ଶତ୍ରୁ ଯା କିମ୍ବା ଅବହେଳିତ ସାପ କରିଥାଏ, ତାହିଁ ଆଜି ଦଶରଥ ତୁମ ଓ ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସହିତ କରୁଛନ୍ତି ।" "ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସବୁବେଳେ ସୁଖରେ ରହିଛ, ସେଉଁଠି ଏହି ପାପୀ ତୁମ ପରିବାରକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ମିଠା କଥା କହି ରାମଙ୍କୁ ସିଂହାସନ ଦେଉଛନ୍ତି । ତେଣୁ, କୈକେୟୀ, ଏହି ସଉଁଯୋଗ୍ୟ ସମୟରେ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କର; ତୁମ ପୁଅ, ତୁମେ ଏବଂ ମତେ ରକ୍ଷା କର ।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ ଥିବା କୈକେୟୀ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି ଗଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା, ଶରଦ ଋତୁର କୃଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଅଲୋକିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ସେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇଦେଲେ । ଏହା ଦେଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କୈକେୟୀ ପୁଣି କହିଲେ, "ମନ୍ଥରା, ତୁମେ ଏତେ ମଧୁର ସୁଖବାରି ଦେଲ, ମୋତେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ । ଆଉ କ’ଣ ଚାହଁ ତୁମେ? ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଖୁସିରେ ସବୁକିଛି ଦେବି ।" "ମୋ ପାଇଁ ରାମ ଓ ଭରତ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ତେଣୁ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେବାରେ ମୁଁ ଖୁସି । ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ କିଛି ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା କହିଛ । ଏହିପରି କଥା କହିଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଦେଉଛି—ଯାହା ଚାହଁ ଚୟନ କର ।" ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏଠି ମନ୍ଥରା ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଅଳଙ୍କାର ଫେଲିଦେଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୂଢ଼ା, ତୁମେ କାହିଁକି ଅକାରଣ ଖୁସି? ତୁମେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଛ, ଏହି ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ ।" "ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ତଥାପି ତୁମ ପାଇଁ ଆପଣକୁ ଶାନ୍ତ କରିଛି; ଏତେ ବଡ଼ ବିପଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କାହିଁକି ଖୁସି? ମୁଁ ତୁମର ଅବିବେକ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ; କୌଣସି ସୁବୁଧିମତୀ ଝିଅ ଏପରି ଖୁସି ହେବେ କି, ଯେଉଁଠାରେ ବିପକ୍ଷ ରାଣୀର ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛି?" "ମୁଁ କେବଳ ଭରତ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଭୟଭିତ; ଏହି ଭୟ ମୋର ମନରୁ ଆସିଛି । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ନିବେଦିତ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭରତଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି ।" "ଏହି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ତ ଭରତଙ୍କୁ ହେବା ଉଚିତ୍ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି । କୌଶଲ୍ୟା ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆସନ୍ତାକାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ ।" "ଏବେ ଭୂମି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରି ଖୁସି ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ, ତୁମେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଦାସୀ ପରି ହାତ ଜୋଡି । ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସେବାକାରୀ ହେବା, ତୁମ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କର ଦାସ ହେବ ।" ଏଭଳି ମନ୍ଥରା ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଭରି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଆଗକୁ ଅନେକ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଦୁଃଖର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।