ମନ୍ଥରା ରାଜମହଳରୁ ନିମ୍ନେ ଦେଖିଲେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥଗୁଡିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପଥ ଚିହ୍ନ ଉପରେ ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲ ଛିଟାଯାଇଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ଏହି ସହର ମହାନ ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିବା, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ସଫା ହୋଇଥିଲେ। ଆୟୋଧ୍ୟା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଗଳା ଏବଂ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ନିଆଁର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଶ୍ୱେତ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସବୁ ଧରଣର ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦ ଏହି ସହରକୁ ଭରି ଦେଇଥିଲା। ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଚଣ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଆନନ୍ଦରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ, ଉତ୍ସାହିତ ବଳଦ ଓ ଗାଁ ରମ୍ଭା ଶବ୍ଦରେ ଏହି ସହର ଉତ୍ସବ ମୂଡରେ ଥିଲା। ଏଭଳି ଉତ୍ସବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଆୟୋଧ୍ୟାର ନାଗରିକ ମାନେ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇଥିବା, ମନ୍ଥରା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ମନ୍ଥରା ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ରାମଙ୍କର ମାତା, ଉଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଲାଭ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର, କଣ ଏତେ ଧନ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ବଣ୍ଟନ କରୁଛନ୍ତି? ଏହି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ? ରାଜା ଏତେ ଖୁସି ହୋଇ କଣ କରିବେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ, ଦୂତି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଖୁସିରେ, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କର ଆଗାମୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ—ଆସନ୍ତା କାଲି, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦୋଷହୀନ, ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ। ଏହି ମହଳ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି, ଠାରୁ ମନ୍ଥରା ଦୂତିଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କ୍ଷିପ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତଳକୁ ଉତରିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠି, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିର ମନ୍ଥରା, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଉଠ, ମୂର୍ଖ! କାହିଁକି ଏଠାରେ ଶୋଇ ଅଛ? ତୁମ ଉପରେ ବିପଦ ଆସୁଛି। ଦୁଃଖର ବନ୍ଧା ତୁମେ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ। ବାହାରରେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଶୁଭ ଅସ୍ଥିର, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ନଦୀ ପ୍ରବାହ ପରି।" ମନ୍ଥରାଙ୍କର ଏହି କ୍ରୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏଉଠିଲେ। ସେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି, ମନ୍ଥରା? ତୁମ ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି, ତୁମେ ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କାହିଁକି?” କୈକେୟୀଙ୍କର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅଭିପ୍ରାୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ମନ୍ଥରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ନିଜ ଭଲ ଚେଷ୍ଟାରେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବାକୁ କହିଲେ— “ରାଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ବିପଦ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି: ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ। ମୁଁ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଜଳିଉଠିଛି, ଏବଂ ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। କୈକେୟୀ, ତୁମ ଦୁଃଖ ମୋର ଦୁଃଖ, ତୁମ ଅବନତି ମୋର ଅବନତି, ତୁମ ଉନ୍ନତି ମୋର ଉନ୍ନତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାଜସ୍ତ୍ରୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାଜାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କୈକେୟୀ, କିପରି ତୁମେ ରାଜନୀତିର ଗଭୀରତା ବୁଝିପାରୁନାହିଁ? ତୁମର ପତି ଧର୍ମର କଥା କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଚତୁର; ଶବ୍ଦ ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବ କଠୋର। ତୁମେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରିଛ, ଏହିପରି ଭାବରେ ତୁମେ ଭଲଭାବରେ ଭୁଲିଯାଇଛ। ଏବେ ତାଙ୍କର ଶୁନ୍ୟ ଆଶ୍ୱାସନ ନିଆଁରେ, ଏହି ଦିନ ତୁମର ପତି କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଏକତ୍ର କରିବେ। ସେ, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟର ମନ୍ଷ୍ୟ, ତୁମର ବାରତକୁ ଦୂର କରି, ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବେ। ଏକ ଶତ୍ରୁ, ପତିର ଅବଳ ଅବଧାରଣାରେ, ଏବଂ ମାତା ଯେଉଁଠାରେ ଭଲ ଚାହିଁଥିବା କଥା କହିଥିବା, ଏକ ବିଷ ଅଂଶୁରେ ଶିଶୁ ପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ—ଏହିପରି ତୁମେ ଧରି ରଖିଯାଇଛ। ଏକ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅବହେଳିତ ସର୍ପ ପରି, ଆଜି ରାଜା ଦଶରଥ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅକୁ ଏଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ସୁବିଧା ଓ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ମୂଖ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ନଷ୍ଟ ହେଉଛ। ତେଣୁ, କୈକେୟୀ, ଏହି ଅବସରରେ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତୁମ ପୁଅ, ନିଜେ ଓ ମୁଁ—ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିବା ମନ୍ଥରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ମନ୍ଥରାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁନ୍ଦର ମୁଖର କୈକେୟୀ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କର ଶୟନ ଉପରୁ ଉଠିଲେ, ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଅତି ଖୁସି ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ। ଏହି ଭୂଷଣ ଦେଇ, ଉତ୍ତମ ଲାଡ଼ି କୈକେୟୀ ଆନନ୍ଦରେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ—“ମନ୍ଥରା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଖୁସି ଖବର ଦେଲେ, ଏହା ମୋତେ ଅତି ପ୍ରିୟ। ଆଉ କଣ କରିପାରିବି, ଏହି ଖୁସି ଆଣିଦେଇଛ। ମୁଁ ରାମ ଓ ବାରତ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭିନ୍ନତା ଦେଖୁନାହିଁ; ତେଣୁ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବେ, ଏହା ପାଇଁ ମୁଁ ଖୁସି। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଦାୟିତ୍ୱ ମୋ ପାଇଁ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା କହିଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଉଛି—ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା କିଛି ଚୟନ କର।” ଏଠାଠାରେ, ଏହି ଗୋପୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ, ମନ୍ଥରା ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଭରିଯାଇ, ଭୂଷଣକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ—“କୈକେୟୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଅକାରଣରେ ଖୁସି ହେଲେ? ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ ଯେ ତୁମେ ଦୁଃଖର ସାଗର ମଧ୍ୟରେ। ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି, ତୁମ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଦମନ କରୁଛି, ରାଣୀ। ଏତେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିଥିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଦୁଃଖ ନ କରି ଖୁସି ହେବା କାହିଁକି? ତୁମର ଅବୁଝ ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। କୌଣସି ଚତୁର ନାରୀ ଅନ୍ୟ ରାଣୀର ପୁଅ ଉନ୍ନତିରେ ଖୁସି ହେବେ, ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥିବା ପରି। ଏହା ରାମ ପାଇଁ ଭୟ, କେବଳ ବାରତ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରାଜ୍ୟ ଭାଗ କଥା ଭାବି, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ; ଭୟ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ଭୟ ଅଛି।