ଇନ୍ଦ୍ରର ନଗରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆୟୋଧ୍ୟା ସହର ସେହି ସମୟରେ ଦେଶର ନାନା ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଓ ହସ୍ତରେ ଏହା ଏକ ଉତ୍ସବ ମହାସାଗର ପରି ଝଙ୍କାର ଦେଖାଉଥିଲା। ଏହିଠାରେ ଏକ ପରିଚିତ ଦାସୀ, ଯିଏ କୈକେୟୀଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଲେ, ସଉଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ମହଳରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସେଠାରୁ ମନ୍ଥରା ନୀଚକୁ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ସିଞ୍ଚି ଓ ପଦ୍ମ ଓ ଶତଦଳ ଫୁଲ ଛଟାଇ ଶୃଙ୍ଗାର କରାଯାଇଛି। ସେ ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୋଭାମୟ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଲହରାଉଛି, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟିଯାଇଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଳା ଓ ମିଠା ନେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଧଳା ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଚମକୁଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜୁଛି। ସେଠି ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜପ ଧ୍ୱନି, ଚମତ୍କାରୀ ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଦମ୍ଭ କରୁଥିବା ବଳଦ-ଗାଈଙ୍କ ଗଜ୍ଜନ ରହିଛି। ଆୟୋଧ୍ୟା ଏଭଳି ଶୋଭାରେ ଶୁଭିତ ଓ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ଦେଖି, ମନ୍ଥରା ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଯାଇଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ଏତେ ଆନନ୍ଦ, ଏତେ ଧନ ବଣ୍ଟନ କାହିଁକି? ରାମଙ୍କ ମାତା କଉଣସି ବଡ଼ ଲାଭ କରୁଛନ୍ତି କି?" ତାପରେ ଏକ ଦାୟିନୀ, ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ସବର ସତ୍ୟ କାରଣ କହିଲେ—"କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ।" ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ମନ୍ଥରା ଦ୍ରୁତ କ୍ରୋଧରେ ମହଳରୁ ତଳକୁ ଅବତରିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କୈକେୟୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ, ଯିଏ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ମନ୍ଥରା କହିଲେ, "ଉଠ, ମୂଢ଼େ! ଏଭଳି ଶୁଇ ପଡ଼ିଛ? ତୋପରେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସୁଛି; ତୁମେ ଅନର୍ଥର ଝରଣାରେ ଢୁବିଯାଉଛ, ଏବଂ ତୁମେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ବୁଝିପାରୁନାହଁ। ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭାବି ବଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ନଦୀ ପରି ଅସ୍ଥିର।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଏହି କଠିନ କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି ତ? ତୁମ ମୁହଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଉଛି, କଣ ଘଟିଛି?" ମନ୍ଥରା, ଶବ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ଓ କ୍ରୋଧେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ରାଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଅନନ୍ତ ବିପଦ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି; ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବେ। ମୁଁ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଛି, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ତୁମ ଦୁଃଖ ମୋର ଦୁଃଖ, ତୁମ ବିପଦ ମୋର ବିପଦ, ତୁମ ଶୁଭ ମୋର ଶୁଭ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ରାଜଘରାଣୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ, ତେବେ ଏହି ରାଜଧର୍ମର କଠିନତା କାହିଁକି ବୁଝୁନାହଁ? ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଧର୍ମର କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳାକି କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର କଥା ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବ କଠୋର। ତୁମେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛ, ଏହିପରି ଭାବେ ଠକାଯାଇଛ।" "ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ତୁମକୁ ଖାଲି ଶାନ୍ତନା ଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆସଲେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦେବେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ତୁମ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧୁ ବରତକୁ ଦୂରେ କରି, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇବେ।" "ଶତ୍ରୁ ଆକୃତିରେ ସ୍ୱାମୀ ଓ ମାତୃ ନାମରେ ଭଲ ଚାହେଁ ବୋଲି ବୋଲିଥିବା ଲୋକ, ଶିଶୁର କୋଳରେ ବିଷଧର ନାଗ ପରି; ଏଭଳି ତୁମକୁ ଧରିଛନ୍ତି। ଯେପରି ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅବହେଳିତ ସର୍ପ କରେ, ସେପରି ଏଠି ରାଜା ଦଶରଥ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ କରିଛନ୍ତି।" "ଏହିପରି ଆରାମରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଅବିବେକିନୀ, ତୁମେ ଏବେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏହି ପାପୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହେଉଛ। ତାଙ୍କର ମିଠା କଥା ଏବଂ ଠକା କଥାରେ ରାମକୁ ସିଂହାସନ ଦେଉଛନ୍ତି।" "ଏହିଠାରେ, କୈକେୟୀ, ଏହି ଅବସରରେ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତୁମ ପୁଅ, ନିଜେ ଓ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖୁଛି।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶୋଭାମୟ ମୁହଁର କୈକେୟୀ ଶୟନ ତ୍ୟାଗ କରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଶରତର ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଦେଲେ। ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ, କୈକେୟୀ ଆନନ୍ଦରେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ଖୁସି ଖବର ଦେଲ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ କଣ କରିପାରିବି, କହ।" "ମୁଁ ରାମ ଓ ଭରତ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଦେଖୁନି; ତେଣୁ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିବେ, ଏହି ଖବରରେ ମୁଁ ଖୁସି। ଏଠିଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ତୁମେ ମୋତେ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା କହିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେଉଛି—ଯାହା ଚାହଁ, ଚାହିଁନିଅ।" କିନ୍ତୁ ଇଠି ମନ୍ଥରା ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଳଙ୍କାର ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ରେଷରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୂଢ଼େ, କାହିଁକି ଅକାରଣରେ ଖୁସି ହେଲୁ? ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ କି ଏହା ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ର?" ଏହିପରି ଆୟୋଧ୍ୟାର ଉତ୍ସବ ମହଲରେ ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ଭୋଲାପଣ ମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଘଟିଗଲା।