ଏହି ଦିନ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏହି ଦିନ ନଗରର ଚାରିପାଖରେ ଜନସମୂହ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନା ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗର ଦେଖିବାକୁ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରର ନିବାସ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଏବଂ ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଅପୂର୍ବ ଉତ୍ସବର ଦ୍ୱନି ପରି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଚମକାଇ ଦେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଦାସୀ, ଯାହା କୈକେୟୀଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସଂଯୋଗ ଅନୁସାରେ ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦାସୀ ମନ୍ଥରା ଏହି ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ତଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜପଥ ସଫା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ନଗର ସୁନ୍ଦର ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦନ ଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ଉତ୍ସବ ମନାଉଥିଲେ। ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଳା ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ମନ୍ଦିରର ସ୍ଫଟିକ ପରି ଧଳା ଦ୍ୱାର ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ନଗର ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ରଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଉତ୍ସାହିତ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚମକୁଥିଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ସାହରେ ବଳଦ ଓ ଗାଈ ବାଣ୍ଡୁଥିଲେ। ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା, ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜାରେ ଶୋଭିତ, ନାଗରିକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରମୋଦିତ, ଦେଖି ମନ୍ଥରା ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ତିନି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ରାମଙ୍କ ମାତା ଏପରି ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଲୋଭରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଲୋକମାନେକୁ କଣ ଦାନ ଦେଉଛନ୍ତି? ଏପରି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ? ରାଜା ଏପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କଣ କରିବେ?" ଏହି ଉତ୍ସାହ ଓ ଆନନ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ, ଦାୟି ମହିଳା ମନ୍ଥରାକୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ସମ୍ବାଦ କହିଲେ—"ଆସନ୍ତା କାଲି, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ। ରାମ ଦୂଷ୍ୟମାନ ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଜିତ କରିଥିବା, ଦୋଷ ଶୂନ୍ୟ।" ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ମନ୍ଥରା ତୁରନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରାସାଦରୁ ତଳକୁ ଉତରିଆସିଲେ, ଯାହା କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିଲା। କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠି, ମନ୍ଥରା ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଉଠ, ମୂଢ଼ା! କାହିଁକି ଶୟାନ ହୋଇ ଅଛ? ତୁମ ପରି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସୁଛି, ତୁମେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ।" "ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅପରିଚିତ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ। ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଏକ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ନଦୀର ଧାରା ପରି ଅସ୍ଥିର।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ କହିଥିବା ଏହି କଠୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଶୋକାକୁଳ କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖିତ ଚେହେରା ନେଇ ଆସିଛ।" କୈକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମନ୍ଥରା ଦୁଃଖ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ନିରାଶାରେ ମନ୍ଥରା ଏପରି କହିଲେ—"ରାଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି; ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ।" "ମୁଁ ଭୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଉଠିଛି, ଏବଂ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।" "କୈକେୟୀ, ତୁମ ଦୁଃଖ ମୋର ଦୁଃଖ, ତୁମ ଅବନତି ମୋର ଅବନତି, ତୁମ ସମୃଦ୍ଧି ମୋର ସମୃଦ୍ଧି। ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ତୁମେ ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ପତ୍ନୀ; ତୁମେ କିପରି ରାଜନୀତିର ଗମ୍ଭୀରତା ବୁଝିପାରୁନାହିଁ?" "ତୁମର ପତି ଧର୍ମର କଥା କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଚାଳାକ; ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଠୋର। ତୁମେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛ, ଏବଂ ଏଭଳି ଭାବେ ଠକିଗଲା।" "ଏବେ ସେ ତୁମକୁ ଖାଲି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମର ପତି କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଏକତ୍ର କରିବେ।" "ସେ, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟର ମନୁଷ୍ୟ, ଭାରତକୁ ତୁମ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରିବେ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରି।" "ସତ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁ ପତିର ଚେହେରାରେ ଏବଂ ମାତା ଜଣେ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରୁଥିବା, ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସାପକୁ ଶିଶୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ପରି; ଏପରି ଭାବେ ତୁମେ ଧରିଯାଇଛ।" "ଏହି ଦିନ ଦଶରଥ ଏକ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅପେକ୍ଷିତ ସାପର ପରି ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ଉପରେ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି।" "ଏହି ଭୋଗବିଲାସ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ତୁମେ ତୁମ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପାପୀ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ଧୋକା ଖାଇ, ରାମଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସେଇ ନଷ୍ଟ ହେଉଛ।" "ତେଣୁ, କୈକେୟୀ, ଏହି ସୁଯୋଗରେ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତୁମ ପୁଅ, ନିଜ ଏବଂ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଯେଉଁ ମୁଁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଉଛି।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା କୈକେୟୀ ଶୟାନ ଥିବାରୁ ଉଠିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ, ଶରତର କ୍ରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକିଉଠିଲେ। କୈକେୟୀ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ମନ୍ଥରାକୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ। ଏହି ଭୂଷଣ ଦେଇ, କୈକେୟୀ ଆନନ୍ଦରେ ମନ୍ଥରାକୁ ଆଉ କିଛି କହିଲେ—"ମନ୍ଥରା, ତୁମେ ମୋତେ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛ, ଏହି ଖବର ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରିୟ। ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ କିଛି ଦେଉ? ତୁମେ ମୋତେ ଏପରି ଖୁସି ଦେଇଛ।" "ମୁଁ ରାମ ଓ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ତାଫା ଦେଖିନାହିଁ; ତେଣୁ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।" "ଏହାଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ଅଧିକ ଭଲ କିଛି ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ମୋତେ ନେକ୍ତର ପରି ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହିଛ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ମୁଁ ଦେଉଛି—ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଚୟନ କର।" ଏଠାଠି ଏଉଁ ଅଂଶରେ, ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।