ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଗର୍ବ, ମହାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥ, ନିଜେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିବାକୁ ଜାଣି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—କାରଣ ରାମ, ଯିଏ ଜଗତର ଚର୍ଯ୍ୟା ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ରାଜା ଓ ରକ୍ଷକ ହେବେ। ରାଘବ, ଯିଏ ଅଭିମାନ ହୀନ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମିକ, ସେ ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ମମତା ଦେଖାନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦୋଷହୀନ ରାଜା ଦଶରଥ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା। ନାଗରିକମାନେ ଏପରି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନପଦରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ଲୋକମାନେ ସହରକୁ ପୂରିଦେଲେ। ଏହି ଭିଡ଼ ଏମିତି ବ୍ୟାପିଗଲା ଯେ, ସମଗ୍ର ନଗର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ର ଘୋରା ଶବ୍ଦ କରେ। ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ନଗର, ଚାରିପାଖରେ ଉତ୍ସାହିତ ଜନପଦବାସୀମାନେ ଠାରୁଣ୍ୟ ନେଇଥିଲେ, ତାହା ଉତ୍ସବର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପରି ଚମକିଉଠିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଦାସୀ, ଯିଏ କୈକେୟୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସଯୋଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟ ଏକ ମହଳରେ ଚଢ଼ିଲେ। ସେଠାରୁ ମନ୍ଥରା ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ—ଯେଉଁଠି ରାଜପଥ ଜଳ ଓ ପଦ୍ମ-ଶାଳୁକ ଦ୍ୱାରା ସିଞ୍ଚିତ ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ନଗର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟିଯାଇଥିବା, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ଉତ୍ସବ ମନାଉଥିବା। ଭାସ୍କର୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ସ୍ୱେତ୍ ପ୍ରଭା ଛଟା, ମାଳା ଓ ମିଠା ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲା। ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଚାନ୍ତ କରୁଥିଲେ, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଚମତ୍କୃତ ଥିଲେ, ବଳଦ ଓ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲେ। ଏପରି ଉତ୍ସବ ମୁଡ଼ିରେ ଉଠିଥିବା ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ମନ୍ଥରା ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ମାଆ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଲାଭ ଲାଗି ଉତ୍ସୁକ—ସେ କଣ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରୁଛନ୍ତି? ଏହି ଅସାଧାରଣ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ? ରାଜା କଣ ନୂତନ କାମ କରିବେ? ଏହିପରି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା, ରାମଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ ଏହି ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଲେ— "କଳ୍ୟାଣୀ, ଆସନ୍ତାକାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ରାଜା ଦଶରଥ କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିବା ଦୋଷହୀନ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ।" ଧାତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନ୍ଥରା ତୁରନ୍ତ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିବା ସେଇ ମହଳରୁ ନେମେଇଲେ। ରୋଷେ ଜ୍ୱଳିଉଠି, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମନ୍ଥରା ଶୋଯାଉଥିବା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଉଠ, ମୂଢ଼େ! ଏମିତି କାହିଁକି ଶୋଇ ଅଛ? ତୋପରେ ବଡ଼ ଅପଶକୁନ ଆସୁଛି, ତୁମେ ନିଜେକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହଁ। ତୁମେ ଯଦିଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେଖାଯାଉଛ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅଭାଗ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ; ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ନଦୀର ଧାରା ପରି ଅସ୍ଥିର।" ଏମିତି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ଅଛ।" କୈକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, କୁଶଳ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ମନ୍ଥରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଓ ରାଘବଠାରୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। "ମହାରାଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ଗତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି—ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ। ମୁଁ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ମନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଛି, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଆସିଛି। ତୁମର ଦୁଃଖ ମୋର ଦୁଃଖ, ତୁମର ଅବନତି ମୋର ଅବନତି, ତୁମର ଉନ୍ନତି ମୋର ଉନ୍ନତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ, ତେବେ ଏମିତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜଧର୍ମ ତୁମେ କିପରି ବୁଝୁନାହଁ? ତୁମର ପତି ଯଦିଓ ଧର୍ମର କଥା କହନ୍ତି, ସେ ଚତୁର; ତାଙ୍କର ମୁଖ ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ମନ ଦୁଷ୍ଟ। ତୁମେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ନିଆଁ, ସେଉଁଠି ଭରସା କରି ଠକିଯାଉଛ। ଏବେ ସେ ତୁମକୁ ଶୂନ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଆଜି ସତ୍ୟରେ ସେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମତୀ କରିଦେବାକୁ ଯାଉଛି। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକ, ତୁମର ବନ୍ଧୁ ବର୍ଗରୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦୂର କରି, ଶିଘ୍ରରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବେ। ଶତ୍ରୁ ରୂପୀ ଏହି ପତି, ଓ ମାତୃ ରୂପୀ ଶୁଭକାମନା କରୁଥିବା ମା, ଶିଶୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗୀକୃତ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି—ତୁମେ ଏମିତି ହାତରେ ପଡ଼ିଛ। ଯେପରି ଏକ ଅନ୍ୟାୟୀ କିମ୍ବା ଅବହେଳିତ ସର୍ପ କରେ, ଏହି ଦିନ ଦଶରଥ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ଏମିତି କରିଛନ୍ତି। ହେ ସୁଖପ୍ରାପ୍ତ ମୂଢ଼େ, ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁ ବର୍ଗ ସହିତ ଏହି ପାପୀ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଉଛ, ଯିଏ ମିଠା କଥା କହି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଉଛି। ତେଣୁ, କୈକେୟୀ, ଏହି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତୁମ ପୁଅ, ନିଜେ ଓ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଯାହାକି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଛି।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ କୈକେୟୀ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠିଲେ, ଶରତ ଋତୁର କ୍ରିଶ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆନନ୍ଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ। ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି, କୈକେୟୀ ସେହି କୁବାଡ଼ ମହିଳାକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇପାରିଲେ।