ଏହି ସମୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପାର ଉତ୍ସାହ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅନ୍ଧକାର ରାତିକୁ ଆଲୋକମୟ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଗଲି ଓ ରାସ୍ତାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୀପ ଲଗାଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଶୋଭା ଓ ଆଲୋକରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ସଜିଯାଇଥିଲା ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚକ ଓ ସଭାମଣ୍ଡପରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ହୋଇ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ ଓ ଏଠି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ, "ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଦାତା, ମହାତ୍ମା ଦଶରଥ ରାଜା, ନିଜ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ବୁଝି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ କରିବେ। ଆମେ ତ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଜଗତ୍ର ଆଚରଣ ଜାଣିଥିବା ଶ୍ରୀରାମ ଦୀର୍ଘକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ପାଳକ ଓ ରାଜା ହେବେ। ରାଘବ ଅଭିମାନରହିତ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରେମମୟ—ସେ ଆମପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ପ୍ରେମ ରଖନ୍ତି। ଧର୍ମିକ ଓ ଦୋଷରହିତ ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀର୍ଘଯୁଗ ଜୀବନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା।" ଏପରି କଥା ନଗରବାସୀ କହିଉଠିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମଧ୍ୟ ଖବର ସୁଣି ଗ୍ରାମ ଓ ଚତୁର୍ଦିଗରୁ ଲୋକେ ଅସଂଖ୍ୟ ପରିମାଣରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଭିଡ଼ ଦେଖିଲେ ନଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଗଲା। ସେଠାରେ ଏପରି ଉତ୍ସବ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ହେଲା ଯେ, ମହାସାଗର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଯେପରି ଗର୍ଜନ କରେ, ସେଇପରି ସବୁଠି ଶବ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ହେଉଥିଲା। ଏହିପରି ଭିଡ଼ ଓ ଅନନ୍ୟ ଶୋଭାରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ଦେବେନ୍ଦ୍ରର ଅମରାବତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ ଉତ୍ସାହିତ ଲୋକେ ଭରିଥିଲେ ଓ ଏହା ସମୁଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରାମାୟଣର ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଗୃହରେ ଥିବା ଏକ ବାନ୍ଧବୀ ଦାସୀ, ମନ୍ଥରା, ଏକଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମାନ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲା। ସେଠାରୁ ଅୟୋଧ୍ୟା ସହରକୁ ତଳେ ଦେଖିଲା—ରାଜପଥ ମାନେ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସିଞ୍ଚିତ, ପଦ୍ମ ଓ ଶତଦଳ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା। ସହର ଦେଖିବାରେ ସେ ଦେଖିଲା, ଅପୂର୍ବ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଛି, ଲୋକମାନେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧୋଇ ସଜିଛନ୍ତି। ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଳା ଓ ମିଠା ନେଇ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଶ୍ୱେତ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଚମକୁଛି, ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜୁଛି। ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକେ ଭରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଚାନ୍ତ କରୁଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଉତ୍ସାହିତ ବୃଷ ଓ ଗାଈ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଉତ୍ସବ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖି, ମନ୍ଥରା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲା—"ଏତେ ଉଲ୍ଲାସ କାହିଁକି? ରାମଙ୍କ ମାତା କୈକେୟୀ କ’ଣ ବଡ଼ ଦାନ କରୁଛନ୍ତି? ଏହି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କ’ଣ? ରାଜା କ’ଣ କରିବେ?" ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦାୟିନୀ, ଯିଏ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଉଦୟ ଉପରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲା, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଖୁସିର ଖବର ଦେଲା—"କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ରାଜା ଦଶରଥ, କ୍ରୋଧ ଜିତ ଓ ଦୋଷରହିତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ କରିବେ।" ଏହି ଶୁଣି, ମନ୍ଥରା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରାସାଦରୁ ତଳକୁ ତାଲକିଲା। ସେ ଅଗ୍ନିପରି ଦେହ ଜଳୁଥିଲା, ତା’ର ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ସେ ଶୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଯାଇ କହିଲା—"ଉଠ, ମୂର୍ଖା! ଏଭଳି ଶୋଇ କାହିଁକି ଅଛ? ତୁମ ଉପରେ ବଡ଼ ଅପୟ ଆସୁଛି, ତୁମେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହେଉଛ, ତୁମ ଅବସ୍ଥା ଉପଲବ୍ଧି କରୁନାହ, ଯଦ୍ୟପି ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେଖାଯାଉଛ, ତୁମେ ଅଭିମାନ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଅସ୍ଥିର, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ନଦୀ ପରି।" ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା। ସେ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛିନା? ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମ ମୁହଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ।" କୈକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଚତୁର ମନ୍ଥରା ଉତ୍ତର ଦେଲା। ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଓ ରାମଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିବା ପାଇଁ କହିଲା—"ମହାରାଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ଗତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି—ରାଜା ଦଶରଥ ଆସନ୍ତାକାଲି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ କରିବେ। ମୁଁ ଭୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଛି, ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଜଳୁଛି, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।" "ତୁମ ଦୁଃଖ ମୋ ଦୁଃଖ, ତୁମ ଅବନତି ମୋ ଅବନତି, ତୁମ ଉନ୍ନତି ମୋ ଉନ୍ନତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ରାଜବଂଶର ଜନ୍ମ, ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ, ତେବେ ରାଜନୀତିର ଗମ୍ଭୀରତା କାହିଁକି ବୁଝୁନାହ? ତୁମ ପତି ଧର୍ମର କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଚତୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ; ତାଙ୍କର କଥା ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ମନ ଦୁଷ୍ଟ। ତୁମେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛ, ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମେ ଠକା ଯାଇଛ।" "ଏବେ ସେ ତୁମକୁ ଖାଲି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆସଲେ ତୁମ ପତି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଅତି ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପୁଅ ଭରତକୁ ଦୂରେ କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବେ। ଶତ୍ରୁ ରୂପୀ ପତି ଓ ମୂଢ଼ ମାତା ଏକ ଜନ୍ତୁ ପରି ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି—ତୁମେ ଏଭଳି ହୋଇଛ। ଯେପରି ଏକ ଅବହେଳିତ ସର୍ପ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ କରେ, ସେଇପରି ଆଜି ରାଜା ଦଶରଥ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି। ଅନୁଭବର ଅଭ୍ୟାସୀ ତୁମେ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ ମିଠା କଥାରେ ଠକି ତୁମେ ଓ ତୁମ ପରିବାରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛ।" ଏଭଳି ମନ୍ଥରା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କଥାରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଗଲା।