ଏହି ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଘର ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଖେଳୁଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପସରେ କେବଳ ରାମଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ନଗରବାସୀମାନେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜପଥକୁ ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ତୟାରି କରିଥିଲେ। ରାତିରେ ଅନ୍ଧାର ହେବାର ଚିନ୍ତାରେ ସେମାନେ ଗଲି ଗଲିରେ ଦୀପ ଧରିଥିବା ଗଛ ଲଗାଇ ଆଲୋକ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ନଗରକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରି, ରାମଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ନଗରବାସୀମାନେ ଅପେକ୍ଷା ଓ ଆଶାରେ ଭରି ରହିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚକ, ସଭା ଓ ମଣ୍ଡପରେ ଏକଠି ହୋଇ, ଲୋକପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କଥା ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ— “ଏଇକ୍ଷ୍୵ାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଦଶରଥ ମହାତ୍ମା, ନିଜର ବୟସ ଜାଣି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା କରିବେ। ଆମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେ ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ଓ ରକ୍ଷକ ହେବେ। ରାଘବ ଅଭିମାନ ରହିତ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମିକ, ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେମିତି ସ୍ନେହ ରଖିଛନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦୋଷ ରହିତ ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ରହନ୍ତୁ— ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆମେ ରାମଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା।” ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିଗରୁ ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଗ୍ରାମ ଓ ଆସପାସରୁ ଲୋକମାନେ ଆସିଲେ। ରାମଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ନଗରକୁ ଭରି ଦେଲେ। ସେମାନେ ଏପଟେ ଓ ସେପଟେ ଏକଠି ହେଇ, ଏକ ମହାଧ୍ୱନି ହେଲା— ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟର ସାଗର ରୋର୍ ଭଳି। ଏହି ଭାବରେ ଅୟୋଧ୍ୟା, ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱର୍ଗ ଭଳି, ଚାରିପାଖରେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ରହି, ଉତ୍ସାହ ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ଶୋଭାୟମାନ ହେଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଦାସୀ, କାଇକେୟୀଙ୍କ ନିକଟରେ ରହୁଥିବା ଏକ ଆତ୍ମୀୟ, ସଉଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଚଡ଼ିଗଲା। ସେଠାରୁ ମନ୍ଥରା ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ତଳେ ଦେଖିଲେ— ରାଜପଥ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଓ ଶତଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟମାନ ଏବଂ ମନ୍ଦାର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭିଜିଥିଲା। ମନ୍ଥରା ଦେଖିଲେ ନଗର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧଜା, ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଛି, ସନ୍ଦଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭିଜିଛି, ଲୋକମାନେ ଶିର ଧୋଇ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଗର୍ଲାଣ୍ଡ ଓ ମିଠା ହାତରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଗାନ କରୁଛନ୍ତି, ଶ୍ୱେତ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଶୋଭାୟମାନ, ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦରେ ନଗର ଭରିଯାଇଛି। ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗାନ କରୁଛନ୍ତି, ଶୁଭ ଏବଂ ଭବ୍ୟ ହାତୀ-ଘୋଡା ଓ ଉତ୍ସାହିତ ବଳଦ-ଗାଈ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ମନ୍ଥରା ଏହି ଉତ୍ସବ ଦେଖି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ— ରାମଙ୍କ ମାତା, ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଲାଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କଣ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରୁଛନ୍ତି? ଲୋକମାନେ ଏପରି ଆନନ୍ଦରେ କାହିଁକି ଅଛନ୍ତି? ରାଜା କଣ କରିବେ? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦାୟି, ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ମନ୍ଥରାକୁ କହିଲେ— “ଆସନ୍ତାକାଲି, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ। ରାମ କ୍ରୋଧ ଜିତ, ଦୋଷ ରହିତ।” ମନ୍ଥରା ଏହି କଥା ଶୁଣି ତୁରନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ତଳକୁ ଉତରିଗଲା— ଏହି ପ୍ରାସାଦ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି। ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଜଳି, ମନ୍ଥରା କାଇକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଉଠ, ମୂଢ଼ା! କାହିଁକି ଶୋଇ ଅଛ? ବିପଦ ଆସୁଛି, ତୁମେ ନିଜକୁ ନଜାଣି, ଅସୁଭ ଝଡ଼ରେ ପଡ଼ିଛ। ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଅପରିଚିତ ଭାଗ୍ୟରେ ଗର୍ବ କରୁଛ। ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଅସ୍ଥିର, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ନଦୀର ଧାରା ଭଳି।” ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଏହି କଠୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କାଇକେୟୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। କାଇକେୟୀ ମନ୍ଥରାକୁ କହିଲେ— “ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ତୁମେ ଦୁଃଖ ମୁଖ ଦେଖାଉଛ, ଅତି କ୍ଷୁଭ୍ଧ ଦେଖାଉଛ।” କାଇକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶବ୍ଦ ନିପୁଣ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ମନ୍ଥରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏବେ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମନ୍ଥରା, ଭଲ ଚାହିଁ, କାଇକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଏବଂ ରାଘବରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିବାକୁ କହିଲେ— “ରାଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଅନ୍ତ ନଥିବା ବିପଦ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି— ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ। ମୁଁ ଭୟରେ ଡୁବିଛି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଜଳି, ତୁମ ଭଲରେ ଆସିଛି। କାଇକେୟୀ, ତୁମର ଦୁଃଖ ମୋର ଦୁଃଖ, ତୁମର ଅବନତି ମୋର ଅବନତି, ତୁମର ସମୃଦ୍ଧି ମୋର ସମୃଦ୍ଧି— ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହୋଇ, କିପରି ତୁମେ ରାଜନୀତିର ଗମ୍ଭୀରତା ବୁଝିପାରିନାହ? ତୁମ ପତି ଧର୍ମ କଥା କହିଥିବାବେଳେ ମିଥ୍ୟା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ତ କଠୋର। ତୁମେ ଶୁଭ ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରା ଭରସା କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧୋକା ଖାଇଛ। ଏବେ ସେ ତୁମକୁ ଖାଲି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବେ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମର ପତି କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଏକତ୍ର କରିଦେବେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଅନ୍ତରେ, ତୁମର ବନ୍ଧୁ ଭାରତକୁ ଦୂର କରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇବେ, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରି। ଶତ୍ରୁ ପତି ଭଳି ରହି, ମା ଭଲ ଚାହିଁ କହି, ବିଷ ଅଜଗର ଶିଶୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଭଳି— ଏଭଳି ତୁମେ ଧରି ରଖିଛ।