ସେହି ସମୟରେ ଆୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ସୁଭାଗ୍ୟମୟ ଓ ଗଭୀର, ମଧୁର ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣର ଶବ୍ଦ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ସଙ୍ଗୀତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରାଘବ ଓ ବୈଦେହୀ ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଆୟୋଧ୍ୟାର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଖବର ଶୁଣି ଏବଂ ରାତି ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ନାଗରବାସୀ ନଗରକୁ ଶୃଙ୍ଗାରିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଶୃଙ୍ଗାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଧଳା ମେଘ ଶୃଙ୍ଗ ପରି ଅଲୋକିତ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ, ଚଉକ, ରାସ୍ତା, ଦେଉଳ ଓ ବାଲକନିରେ; ବ୍ୟାପାରୀମାନଙ୍କ ଦୋକାନ ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଥିଲା, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଘରେ; ସମସ୍ତ ସଭାଗୃହ ଓ ଚିହ୍ନିତ ନହୋଇଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ନଗରରେ ନାଟକ ନଟୀ, ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ଗାୟକମାନେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ କାନକୁ ମଧୁର ଲାଗେ ଏମିତି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଉପଲକ୍ଷେ ଚଉକ ଓ ଘରେ ଲୋକେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ଘର ଦ୍ୱାରରେ ଖେଳୁଥିବା ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଏକି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜପଥ ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ଅନ୍ଧକାର ହେବା ଭୟରୁ, ସମସ୍ତ ଗଲିରେ ଦୀପଧାରୀ ଗଛ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତେ ନଗରକୁ ଶୃଙ୍ଗାରିତ କରି, ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚଉକ ଓ ସଭାଗୃହରେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିଲେ—"ବଡ଼ ଆତ୍ମା ରାଜା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ, ତାଙ୍କର ବୟସ୍ ହେବାକୁ ଜାଣି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ। ଆମେ ଧନ୍ୟ, ଏହି ଭୂମିର ଅନୁଭବ ଥିବା ରାମ ଦୀର୍ଘଦିନ ଆମ ପାଳକ ଓ ରାଜା ହେବେ। ରାଘବ ଅହଂକାରରହିତ, ପଣ୍ଡିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରେମମୟ, ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ପ୍ରେମଶୀଳ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା।" ଏଭଳି ଲୋକେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସୁଖଦ ଖବର ଶୁଣି ଆସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଜନସମୂହ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏହି ଭିଡ଼ ଏତେ ବଢ଼ିଗଲା ଯେ, ଏହାର ଧ୍ୱନି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ରଦିନର ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଥିବା ଆୟୋଧ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରୁ ଆସିଥିବା ଜନସମୂହରେ ଏହା ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା ଓ ସମୁଦ୍ର ପରି ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଦାସୀ, ଯିଏ କୈକେୟୀ ସହ ବଢ଼ିଥିଲା, ସଯୋଗକ୍ରମେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟ ରାଜମହଳରେ ଚଢ଼ିଗଲା। ସେଠାଠାରୁ ମନ୍ଥରା ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜପଥ ଜଳପ୍ରସ୍କ୍ଷିପ୍ତ ଓ ପଦ୍ମ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲା ନଗର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୱଜା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦନ ଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ଶୁଭ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଳା ଓ ମିଠା ନେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିଲେ, ଧଳା ଦେଉଳ ଦ୍ୱାର ଓ ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚନ୍ତିଏଇ ଉଚ୍ଚାରଣ, ହର୍ଷିତ ହାତୀ ଘୋଡ଼ା, ଉତ୍ସାହିତ ବଳଦ ଓ ଗାଈର ଗର୍ଜନରେ ନଗର ଉତ୍ସବମୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏପରି ଶୋଭା ଦେଖି ଏବଂ ନାଗରିକମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ମନ୍ଥରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ମାଆ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ଓ ଲାଭ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେ କଣ ଧନ ଦାନ କରୁଛନ୍ତି? ଏହି ଅସାଧାରଣ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କ'ଣ? ରାଜା କ'ଣ କରିବେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମନ୍ଥରା ମନରେ ଆସିଲା। ଏପରି ମହାସଉଭାଗ୍ୟ ଆସୁଛି ବୋଲି ଦାୟିତ୍ରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ହୋଇ, କୁବଜା ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଖୁସିର ସୂଚନା ଦେଲେ—"କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ତଳେ ଦଶରଥ ରାଜା କ୍ରୋଧଜୟୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁବଜା ମନ୍ଥରା ତୁରନ୍ତ ରାଜମହଳରୁ ତଳକୁ ଉତରିଲେ, ଯାହା କୈଳାଶ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ସେ ଶୁଇଥିଲେ, ଏଭଳି କହିଲେ—"ଉଠ, ମୂର୍ଖେ! କାହିଁକି ଏଠି ଶୁଇଛ? ତୁମ ପ୍ରତି ବିପଦ ଆସୁଛି। ଅପରିମିତ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ, ତୁମେ ନିଜେ ଜଣାନାହଁ। ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଅପ୍ରିୟ ତାହାରେ ଗର୍ବ କରୁଛ; ତୁମ ଭାଗ୍ୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ନଦୀ ପ୍ରବାହ ପରି ଅସ୍ଥିର।" ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ କୁବଜା ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି, ମନ୍ଥରା? ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମ ମୁହଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ଓ ବିପନ୍ନ।" କୈକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୁବଜା ମନ୍ଥରା ଯିଏ କଥା କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଥିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏବେ ଆଉ ବେଶି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମନ୍ଥରା ତାଙ୍କ ଭଲ ଚାହାଁଥିବା ଭାବରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଓ ରାଘବ ପ୍ରତି ତାଙ୍କୁ ବିମୁଖ କରିବାକୁ କଥା କହିଲେ।