ଏହି ଉତ୍ସବ ମହୌତ୍ସବରେ, ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆୟୋଧ୍ୟା ଶହର ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ଥିଲା। ଦଶରଥ ମହାରାଜ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ମସ୍ତକ ନମାଇଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ପାଠ କରିବାରେ ନିୟୋଜିତ ହେଲେ। ବେଦ ଧ୍ୱନି, ଶୁଭ ଓ ଗମ୍ଭୀର ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଆୟୋଧ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଲା। ରାମ ଓ ସୀତା ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଖବର ଶୁଣି, ଏବଂ ରାତି ସମାପ୍ତ ହେବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଶହରକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ମନୋହର ମନ୍ଦିର, ଚଉକ, ରାସ୍ତା, ଦେଉଳ, ବାଲକନୀ, ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଦୋକାନ, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଧନଧାନ୍ୟ ଭରିତ ଘର, ସଭାଗୃହ, ଏବଂ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ କରାଗଲା। ନାଟକ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଦଳମାନେ ମନ ଓ କାନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆସୁଛି ବୋଲି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚଉକ ଓ ଘରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ; ଛୁଆମାନେ ମଧ୍ୟ ଘରଦ୍ୱାରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ କଥା ହେଉଥିଲେ। ରାଜପଥ ଫୁଲ ଓ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଅନ୍ଧାର ହେବ ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଗଲିରେ ଦୀପ ଲଗାଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତେ ନଗରକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଥିଲେ। ଚଉକ ଓ ସଭାଗୃହରେ ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ—“ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଦଶରଥ ମହାରାଜ, ତାଙ୍କ ବୟସ୍ ହେବାରୁ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ। ଆମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ରାମ, ଯିଏ ସଂସାରର ଚରିତ୍ର ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆମର ରାଜା ଓ ରକ୍ଷକ ହେବେ। ରାମ, ଯିଏ ଅଭିମାନ ଶୂନ୍ୟ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମିକ, ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମିକ, ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେମିତି ମମତାଶୀଳ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଦୟାରୁ ଆମେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବୁ।” ଏହି ଭାବରେ ନଗରବାସୀ କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଦିଗଦିଗନ୍ତରୁ ଲୋକମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ଆସି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଭରିଦେଲେ। ଏତେ ଭିଡ଼ ହେଲା ଯେ, ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନ କରେ। ଏପରି ଭାବେ, ଦେବେନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱର୍ଗ ନଗରୀ ପରି ଆୟୋଧ୍ୟା ଚାରିପାଖରେ ଗ୍ରାମବାସୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଗଲା, ସେହି ଶବ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଆଲୋକିତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଦାସୀ, ଯିଏ କୈକେୟୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିଲେ, ସେ ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ମହଲରେ ଚଢ଼ିଲେ। ମନ୍ଥରା ଏଠାରୁ ଆୟୋଧ୍ୟା ଦେଖିଲେ—ରାଜପଥ ଉପରେ ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଛିଟାଯାଇଛି, ଦ୍ୱଜପତାକା ଓ ଧୱଜ ଦେଖିଲେ, ଚନ୍ଦନପାଣି ଛିଟାଯାଇଛି, ଲୋକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ଶୁଭ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଳା ଓ ମିଠା ନେଇ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଶୁଭ୍ର ଦେଉଳ ଦ୍ୱାର ଓ ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଛି। ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଚାନ୍ତ କରୁଛନ୍ତି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ବଳଦ ଓ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏପରି ଶୋଭିତ ଆୟୋଧ୍ୟା ଦେଖି, ମନ୍ଥରା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—“ରାମଙ୍କ ମାତା କୈକେୟୀ କେତେ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳି! ସେ ଲୋକମାନେକୁ କଣ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରୁଛନ୍ତି?” ଏଭଳି ଅସାଧାରଣ ଆନନ୍ଦ ଦେଖି, ରାଜା କଣ କରିବେ ବୋଲି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦୂତିକା ଚିତ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଖୁସି ଖବର ଦେଲେ—“କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ। ରାମ କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।" ମନ୍ଥରା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ରାଗରେ ମହଲରୁ ତଳକୁ ନମିଲେ। ରାଗରେ ଦହୁଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟି ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଉଠ, ମୂଡ଼! କାହିଁକି ଏମିତି ଶୋଇଛ? ତୋ ଉପରେ ବିପଦ ଆସୁଛି, ବିପତ୍ତିର ଝରଣା ତୋକୁ ବାହି ନେଉଛି, ତୁ ତୋ ଅବସ୍ଥା ବୁଝିନାହୁଁ। ତୁ ସଉଭାଗ୍ୟ ଭାବିଛୁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସଉଭାଗ୍ୟ ଅସ୍ଥିର, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ନଦୀ ଝରଣା ପରି।" ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ମନ୍ଥରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ତ? ତୁମେ ଏମିତି ଅଶାନ୍ତ ମୁହଁ ନେଇ କାହିଁକି ଆସିଛ?" କୈକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମନ୍ଥରା ରାଗରେ ଭରିଥିବା ସ୍୵ରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ...