ସେହିବେଳେ, ସଭାରେ ବସିଥିବା ସଭ୍ୟମାନେ, ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଉଠିଗଲେ। ପୁରୋହିତଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ରାଜା ଦଶରଥ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଲୋକମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ସିଂହ ଯେପରି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ନାରୀମାନେ ଥିଲେ, ଏହି ମହଳ ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱର୍ଗମନ୍ଦିର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାଜା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ତାରାମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭା ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଶୋଭାମାନ ହୋଇ ମହଳକୁ ଭିତରକୁ ଗଲେ। ଏଠିଠାରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପୁରୋହିତ ବିଦାୟ ନେଲାପରେ, ରାମ, ସ୍ନାନ କରି, ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ବିସାଳ ନୟନି ବିଧେହୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତା'ପରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହସ୍ତେ ହୋମପାତ୍ର ଧରି, ତିନି, ମହାଦେବତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ, ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତ ଆହୁତି ଦେଲେ। ତା'ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ହୋମ ଭକ୍ଷଣ କରି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କୁଶାସନରେ ବସି, ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ରାତିର ଏକ ପ୍ରହର ବାକି ଥିଲାବେଳେ, ରାମ ଜାଗିଲେ ଓ ନିୟମାନୁସାରେ ଘରକୁ ଭଲଭାବରେ ସଜେଇଲେ। ଏଠିଏ, ଗାୟକ, କୁଳବିଦ, ଓ ସ୍ତୁତିକାରମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ରାମ ପ୍ରଭାତ ପୂଜା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ବସିଥିଲେ। ସେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ପାଠ କରାଇଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଚାଣ୍ଟ କରୁଥିବା ସୁମଧୁର ଓ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ସହିତ, ସମସ୍ତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ମଧୁରତାରେ ପୂରଣ କଲା। ଏହିପରି ରାଘବ ଓ ବିଧେହୀ ସୀତା ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏବେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଖବର ଶୁଣି, ଏବଂ ରାତି ସମାପ୍ତ ହେବାକୁ ଆସିଥିବାରୁ, ସହରକୁ ସଜେଇବାରେ ଲାଗିଗଲେ। ମନ୍ଦିର, ଚଉଖ, ରାସ୍ତା, ଦେଉଳ, ବାଲକନି ସବୁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଶୋଭା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ଦୋକାନ, ଘରସ୍ଥମାନଙ୍କ ଧନୀ ଓ ଶୁଭ୍ର ଘର, ଏବଂ ସଭାଗୃହ ଓ ଗଛମାନେ ଉପରେ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜପତାକା ଓ ପତାକା ଉଠାଯାଇଥିଲା। ନଟ, ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା ଓ ଗାୟକମାନେ ମଧୁର ନୃତ୍ୟ-ଗୀତରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଲୋକମାନେ ଚଉକ ଓ ଘରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଘରଦ୍ୱାରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ମାତ୍ର ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ କଥା ହେଉଥିଲେ। ରାଜପଥ ଫୁଲ ଓ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ନଗରବାସୀ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିଲେ। ରାତିର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଆଲୋକମୟ କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଗଲି ଓ ରାସ୍ତାରେ ଦୀପଧାରୀ ଗଛ ଲଗାଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ନଗର ସଜିଯାଇଥିଲା, ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାରେ ମନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଶା ଧରି ରହିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚଉକ ଓ ସଭାଗୃହରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଲୋକପତି ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ—"ଆହା, ମହାତ୍ମା ଦଶରଥ ରାଜା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ, ତାଙ୍କ ଦେହବୟସ୍କୁ ଜାଣି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ।" ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—"ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ରାମ, ଯିଏ ଜଗତର ଚରିତ୍ର ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଆମ ପାଳକ ଓ ରାଜା ହେବେ।" ରାଘବ, ଅଭିମାନ ଶୂନ୍ୟ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମିକ, ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ରଖୁଥିବା, ସେ ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପ୍ରତି ଯେପରି ଆନୁରାଗ ରଖନ୍ତି। "ଧନ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ ନିର୍ଦୋଷ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବୁ।" ଲୋକମାନେ ଏମିତି କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଖବର ଶୁଣି ଆସିଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ଆସି, ସହରକୁ ଭରିଦେଲେ। ଏହି ଭୀଡ଼ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା, ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତି ହେଲା, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ହୁଏ। ଏପରି ଉତ୍ସାହରେ ଆୟୋଧ୍ୟା ସହର, ଇନ୍ଦ୍ରର ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚାରିପଟେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ, ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ଜଳ ଯେପରି ଶୋଭା ଦେଉଛି, ସେପରି ଶୋଭାମାନ ହେଉଥିଲା। ଏଠିଏ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। କୈକେୟୀଙ୍କ ସହ ବଢ଼ିଥିବା ଏକ ଦାସୀ, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜମହଳରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସେଠାଠାରୁ ମନ୍ଥରା ଆୟୋଧ୍ୟା ସହରକୁ ତଳେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜପଥ ଲୋଟସ ଓ କମଳା ଫୁଲରେ ଛାତିଯାଇଥିଲା ଓ ଜଳବାସ୍ପରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ—ସହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ସଜିଛି, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟିଯାଇଛି, ଲୋକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ମାଳା ଓ ମିଠା ନେଇଥିବା ପ୍ରଶସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଧଳା ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଚମକୁଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ବାଜୁଛି। ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଚାଣ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି, ଉଲ୍ଲସିତ ହାଥୀ-ଘୋଡ଼ା ଓ ବିସ୍ମିତ ବୃଷଭ-ଗାଈ ରମଣୀୟ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି। ଆୟୋଧ୍ୟା ଏପରି ଉତ୍ସବ ଶୋଭାରେ ଦେଖି, ମନ୍ଥରା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ଏତେ ଆନନ୍ଦରେ ଏଠି କ'ଣ ହେଉଛି? ରାମଙ୍କ ମାଆ କୈକେୟୀ କ'ଣ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରୁଛନ୍ତି? ଏହି ଅସାଧାରଣ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କ'ଣ? ଖୁସି ରାଜା କ'ଣ କରିବେ?