ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏକ ଦିନ ଦଶରଥ ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ ମୁଖ୍ୟ ପୁଜାରୀ ଆସିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଆସନରୁ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ମତ ଜାଣିବା ପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବାର ଖବର ଦେଲେ। ପୁଜାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ସଭାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ଉଠିଲେ। ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ ଦଶରଥ ରାଜା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଇ, ସିଂହ ପରି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭଳି ଗୃହର ଅନ୍ତରାଳକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଷାକରେ ଶୋଭିତ ହେଇଥିଲେ, ଏହି ରାଜପ୍ରାସାଦ ଦେବେନ୍ଦ୍ରର ମହଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦଶରଥ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରକାମୟ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଉଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ମୁଖ୍ୟ ପୁଜାରୀ ବିଦାୟ ନେଇବା ପରେ, ରାମ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କ ସହ ବ୍ରତ ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଯାଇଲେ। ରାମ ନିଜ ହାତରେ ହୋମ କୁଣ୍ଡ ବାସନ ଧରି, ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ରୀତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଘୃତ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ନ ଖାଇ, ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଶୁବ୍ର କୁଶ ଉପରେ ବସିଲେ। ରାତିର ଏକ ପ୍ରହର ବାକି ରହିଲା ବେଳେ, ରାମ ଜାଗି ଗୃହକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ମଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଗାୟକ, ପଣ୍ଡିତ, ଏବଂ ଶ୍ଳୋକ ପଠିବା ଲୋକଙ୍କର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମ ପୂର୍ବାହ୍ନ ପୂଜା ପାଇଁ ବସିଲେ। ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ପାଠ କରାଇଲେ। ବେଦ ଚାଣ୍ଟିଂର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସହ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପୂରି ଦେଲା। ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଶେଷ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆସୁଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଗୋଟିଏ ରାତି ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ନଗରକୁ ସଜାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଶୁଭ ଦିନରେ, ଧଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମନ୍ଦିର, ଚଉକ, ଗଲି, ଶ୍ରୀନ୍, ବାଲକନି, ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଦୋକାନ, ଘରବାଡ଼ି, ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଧ୍ୱଜ ପତାକା ଉଠାଯାଇଲା। ଅଭିନୟ, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଦଳ ମନ ଏବଂ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଇଲେ। ନଗରବାସୀ ଚଉକ ଓ ଘରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଲେ; ଏହି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସୁଛି ବୋଲି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିଲେ। ଶିଶୁମାନେ ଗୋଟିଏ ଦଳ ହୋଇ ଘର ଦ୍ୱାରରେ ଖେଳିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ରାଜପଥ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ସୁଗନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ମହାନ ଦିନ ପାଇଁ ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ସମସ୍ତେ ତୟାରି କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ଧାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଗଲିରେ ଦୀପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଲଗାଇଲେ। ନଗର ସଜି ଯାଇଥିଲା, ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚଉକ ଓ ସଭାକୁ ଏକାଠି ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ—“ଆଉ, ମହାତ୍ମା ଦଶରଥ ରାଜା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ଗୌରବ, ନିଜ ବୟସ ଜାଣି ରାମଙ୍କୁ ରାଜା କରିବେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧନ୍ୟ, ରାମ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଆମ ପ୍ରଭୁ ଓ ରକ୍ଷକ ହେବେ। ରାମ, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ, ବିଦ୍ୱାନ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ଯେପରି ଆନୁରାଗୀ, ସେପରି ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ। ନିର୍ମଳ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉନ୍, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା।" ଏପରି ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଗ୍ରାମ ଓ ଦିଗଦିଗନ୍ତରୁ ଲୋକମାନେ ଖବର ଶୁଣି ଆସିଲେ। ଏହି ଲୋକମାନେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଭରି ଦେଲେ। ଏତେ ଭିଡ଼ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସମୁଦ୍ରର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପରେ ବାଡ଼ ଆସିଥିବା ଭଳି ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଆୟୋଧ୍ୟା ଦେବେନ୍ଦ୍ରର ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଚାରିପାଖରେ ଗ୍ରାମବାସୀ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲେ, ଏହା ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଭରି ଯାଇଥିବା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଏବେ ସାପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏକ ଦାସୀ, ଯିଏ କୈକେୟୀଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଲା, ସଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଚଢ଼ିଲା। ସେଠାରୁ ମନ୍ଥରା ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ତଳ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜପଥ ଚମକୁଥିଲା, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ନଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡିତ, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭିଜା, ଲୋକମାନେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ନଗର ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଲା ଓ ମିଠା ନେଇ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଥିଲା, ଧଳା ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଚମକୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ନଗର ଭରି ଯାଇଥିଲା। ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଣ୍ଟିଂ କରୁଥିଲେ, ମହାନ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉତ୍ସାହିତ ବଳଦ ଓ ଗାଈ ରମ୍ଭା କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଉତ୍ସବ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ପତାକା ଉଠା ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିଲେ, ମନ୍ଥରା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ଉତ୍ସବ ମହାନ ଆନନ୍ଦ ଓ ଲାଭ ଭାବରେ ଆସିଛି; ରାମଙ୍କ ମାତା କୈକେୟୀ—କଣ ଧନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କରୁଛନ୍ତି?