ସେ ସମୟରେ ରାଜପଥରେ ଜନସମୂହର ଧ୍ୱନି, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ତରଙ୍ଗରେ, ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦିନ ଅୟୋଧ୍ୟା ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା—ତାହାର ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣି ଛିଟାଇ ଓ ପୋଖା ଦେଇ ସଫା କରାଯାଇଥିଲା, ବନମାଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ଘରର ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପିଲାମାନେ ସହିତ ଭିଡ଼ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏମିତି ଆସା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ଏହି ମହାଉତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ, ରାଜପୁରୋହିତ ଭିଡ଼ ଭରା ରାଜପଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜମହଳକୁ ଯାଉଥିଲେ, ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କ ପଥକୁ ଦେଖି ବିଛିଁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ଏକ ଧଳା ମେଘର ଶିଖର ସଦୃଶ ମହଳକୁ ଆରୋହଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାନ୍ତି। ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କ ସିଂହାସନରୁ ଉଠିଲେ ଓ ମତ ଜାଣି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ, ଏହିପରି ସଭ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ବସିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଉଠି, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରାଜା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି, ପର୍ବତ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସିଂହ ସଦୃଶ ଭାବରେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ମହଳ ଅନେକ ଶୋଭା ଓ ରୂପରେ ଶୁଭ୍ର ଅଲଙ୍କୃତ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରର ମହଳ ସଦୃଶ ଲାଗୁଥିଲା। ରାଜା ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଲୋକିତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ମହାମୁନି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଉଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପୁରୋହିତ ବିଦାୟ ନେବା ପରେ, ରାମ, ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ନିୟମିତ ଚିତ୍ତ ସହିତ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ଦୌଳତ୍ୟ ଭରିଥିବା ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପାସନା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅଘ୍ର ନେଇ, ବିଧିମତ ରୂପେ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତ ଆହୁତି ଦେଇ, ମହାଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ଆହୁତିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି, ତିନି କୁଶ ଛାଡ଼ିଥିବା ଆସନରେ ବସି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ରାତିର ଏକ ପହର ବାକି ଥିବାବେଳେ, ରାମ ଉଠିଲେ ଓ ଘରକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ କରାଇଲେ। ସେଠି, କବି, ସୂତ, ମାଗଧମାନେ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପ୍ରାତଃକାଳିନ ପୂଜା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିଲେ। ସେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ପାଠ କରିବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଓ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର, ତାଳବାଦ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ପୂରିଦେଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାଘବ ଓ ବୈଦେହୀ ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି ଓ ରାତି ସମାପ୍ତ ହେବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲେ। ଧଳା ମେଘ ଶିଖର ସଦୃଶ ମନ୍ଦିର, ଚଉକ, ରାସ୍ତା, ଦେଉଳ, ବାଲକନୀରେ, ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ଦୋକାନରେ, ଧନୀ ଘରେ, ସଭାଗୃହ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉପରେ ପତାକା ଓ ବ୍ୟାନର ଉଠିଗଲା। ତାପରେ ଅଭିନେତା, ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ, ଗାୟକମାନଙ୍କର ମନମୋହକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଓ ଗାନ ଶୁଣି, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଲୋକମାନେ ବାଜାର ଓ ଘରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଅଭିଷେକ ସମୟ ନିକଟ ଆସିଥିଲା। ଘରମୁହଁରେ ଖେଳୁଥିବା ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ କଥା ହେଉଥିଲେ। ରାଜପଥ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଫୁଲ ଓ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା, ଏହାକୁ ନାଗରିକମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ରାତିରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବାକୁ, ସମସ୍ତ ଗଲି ଓ ରାସ୍ତାରେ ପ୍ରଦୀପ ଲଗାଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ନଗରକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରି, ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚଉକ ଓ ସଭାଗୃହରେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଏଠି ସେଠି ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ—“ଆହା, ମହାତ୍ମା ଦଶରଥ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଗୌରବ, ନିଜେ ବୃଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା କରିବେ। ଆମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ରାମ, ଯିଏ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଜନା, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ପାଳକ ଓ ରାଜା ହେବେ। ରାଘବ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରେମିକ, ସେ ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପରି ମମତା ଦେଖାନ୍ତି। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା।” ଏଭଳି ନଗରବାସୀ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଅନେକ ଦିଗରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ଗ୍ରାମ ଓ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅସିଥିଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ଅସି, ସମସ୍ତ ନଗରକୁ ଭରିଦେଲେ। ଏହି ଭିଡ଼ ଚାରିଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ସହ, ଏଠି ଏକ ବିଶାଳ ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୟରେ ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ। ଏହିପରି ଅନେକ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅୟୋଧ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହି ଉତ୍ସାହ ଓ ଧ୍ୱନିରେ ଏହା ଏକ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ସହ ବଢ଼ିଥିବା, କୁଟୁମ୍ବ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଦାସୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହଳକୁ ଏକାଏକି ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଗଲା।