ସେ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଗୃହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇଥିଲା, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ହସନ୍ତି, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଛି ଏବଂ ମତ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅପୂର୍ବ ମନ୍ଦିର ରୂପୀ ରାମଙ୍କ ନିବାସରୁ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ବାହାରିଲେ ଓ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାଜପଥ ଲୋକମାନେ ଭରି ଯାଇଛି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଏଭଳି ଭିଡ଼ି ଯାଇଥିଲା। ସେ ସମୟରେ ରାଜପଥରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦର ଝରଣା ଯେପରି ଉପସାଗରର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ, ଏହିପରି ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା। ସେ ଦିନ ଅୟୋଧ୍ୟା ରାସ୍ତା ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ସଫା କରାଯାଇଥିଲା, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୃହଧ୍ୱଜରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ଅତି ଚମକିଉଠିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ, ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନେ ଭିଡ଼ି ଯାଇ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଆଶା କରୁଥିଲେ ଯେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଉ। ଲୋକମାନେ ଅନେକ ଶୋଭା ପିନ୍ଧି, ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଏହି ମହା ଉତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ। ଏପରି ଭିଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ରାଜପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜପଥ ଦେଇ ରାଜମହଳ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିଡ଼କୁ ଚିରି ଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ଧଳା ମେଘ ଶିଖର ସମ ଏକ ମହଳକୁ ଚଢ଼ି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କ ତାକୁ ଉଠି ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ମତାମତ ନେଇ, ସବୁ କାମ ସଫଳ ହେବା ଖବର ଦେଲେ। ଏହିପରି ସମ୍ମାନ ପାଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ ସଭ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରାଜା ସଭାର ଭିଡ଼କୁ ଛାଡ଼ି, ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ସିଂହ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଅନ୍ତଃପୁର ଇନ୍ଦ୍ରର ମହଳ ସମ, ସୁନ୍ଦର ଶୃଙ୍ଗାରିତ ମହିଳାମାନେ ରହିଥିଲେ, ରାଜା ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାରାମଣି ଭରା ଆକାଶକୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି ଚମକିଉଠିଲେ। ଏଠାରେ ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଥିବା ଗୌରବମୟ ଭାଗ। ଏଠି ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଯିବା ପରେ, ରାମ, ସ୍ନାନ କରି ନିୟମିତ ମନୋଭାବରେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁଶୋଭିତ ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହିତ, ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ହୋମପାତ୍ର ଧରି, ବିଧିମତ ରୀତିରେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଘୃତ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପରେ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଲାଷା କରି, କୁଶାସନରେ ବସି ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ରାତିର ଏକ ପ୍ରହର ବାକି ରହିଲାବେଳେ, ରାମ ଜାଗି ଉଠି ନିଜ ଗୃହକୁ ନିୟମ ପ୍ରକାର ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରାଇଲେ। ଏଠାରେ, ଚରଣ, ଗାୟକ, ଶୂତ, ମାଗଧମାନେ ମିଳି ସୁମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ, ରାମ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପବେଶ କଲେ, ମନୋନିବେଶ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା ପଢ଼ିଲେ। ସେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ି, ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବେଦ ପାଠ କରାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଚାଣ୍ଡି ପଢ଼ିବା ଶୁଭ, ଗମ୍ଭୀର ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି, ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମଗ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ମୁହିଁ ଦେଲା। ଏହିପରି, ରାମ ଓ ବୈଦେହୀ ଉପବାସ ଶେଷ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଖବର ଶୁଣି ଏବଂ ରାତି ଶେଷ ହେବା ଦେଖି, ସହର ଶୃଙ୍ଗାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଧଳା ମେଘ ଶିଖର ସଦୃଶ ମନ୍ଦିର, ଚଉକ, ରାସ୍ତା, ଦେଉଳ, ବାଲକନୀ, ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ଦୋକାନ ଓ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଧନାଢ୍ୟ ଘରସବୁ, ସମସ୍ତ ଶଭାଗୃହ ଓ ଚିହ୍ନିତ ଗଛମାନେ ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ଗାୟକ, ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ଓ ଅଭିନେତାମାନଙ୍କର ମନମୁହାଁ ଗୀତ ଓ କଥା ଲୋକମାନେ ଶୁଣିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଲୋକମାନେ ଚଉକ ଓ ଘରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଅଭିଷେକ ସମୟ ଆସି ଯାଉଥିଲା। ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଘର ଦ୍ୱାରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ କଥା ହେଉଥିଲେ। ରାଜପଥ ଫୁଲ ଓ ଧୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ନାଗରିକମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରଣ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଗଲି ଓ ରାସ୍ତାରେ ଦୀପବୃକ୍ଷ ଲଗାଯାଇଥିଲା। ଏପରି ସହର ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ଅନ୍ତଃକରଣରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଅଭିଲାଷା କରି, ନାଗରିକମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚଉକ ଓ ଶଭାଗୃହରେ ଏକଠି ହୋଇ, ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ—“ହଁ, ଏଇ ମହାତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶ ଶିରୋମଣି ରାଜା, ନିଜ ବୟସ୍କ ଜାଣି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ରାମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ରାଜା ଓ ରକ୍ଷକ ହେବେ। ରାଘବ, ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ନାହିଁ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରେମୀ, ସେ ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେପରି ପ୍ରେମ କରନ୍ତି। ନିଷ୍ପାପ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଦୟାରୁ ଆମେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା।” ଏଭଳି ନାଗରିକମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ଗ୍ରାମ ଠାରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଲୋକ ଅସି ଗଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସି, ସହରକୁ ଭରି ଦେଲେ। ଏହି ଭିଡ଼ ଚାରିଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ରାତିରେ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନ କରେ।