ଏହି ଅବସରରେ ରାମ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୁମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ। ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ, ବିଦାୟ ନେଇ, ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସେ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଘର ମନ୍ଦିର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ହୋଇଥିଲେ, ଏକ ମାନ୍ଦାକିନୀ ପ୍ରମାଣ ହାସେ ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲିଥାଏ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥାଏ। ରାମଙ୍କ ଏହି ରାଜପ୍ରସାଦ ଭଳି ଗୃହରୁ ବସିଷ୍ଠ ବାହାରିଲେ ଓ ଦେଖିଲେ ରାସ୍ତା ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇଛି। ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥରେ ଚାରିପାଖରେ ଜନସମୂହ ଗଢ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜପଥରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା ଭିଡ଼ର ଶବ୍ଦ ସମୁଦ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନ ଭଳି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦିନ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାସ୍ତା ଝାଡ଼ି ଓ ଜଳ ଛିଟି ଲଗାଯାଇଥିଲା, ଅରଣ୍ୟ ମାଲା ଓ ଉଚ୍ଚ ଘରର ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା, ଯାହା ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ, ଜନନୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ସଂଖ୍ୟାରେ ଭିଡ଼ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏମିତି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଉଦୟ ହେବାକୁ ଆପେକ୍ଷା କରିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ। ସମସ୍ତେ ଏହି ଅବସର ପାଇଁ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଆୟୋଧ୍ୟାର ବିଶାଳ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଏପରି, ରାଜପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ, ଭିଡ଼ ହୋଇଥିବା ରାଜପଥ ଦେଇ ଦୀର୍ଘ ଚାଲି, ରାଜପ୍ରସାଦ ପାଇଁ ଗଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେଉଁପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିଡ଼କୁ ବିଭକ୍ତ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଏକ ଧଳା ମେଘର ଶିଖର ଭଳି ପ୍ରସାଦରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆସିବା ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ଆଶନରୁ ଉଠି, ମତାମତ ଜାଣି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ତାଙ୍କ ସମକ୍ଷ ବୋଲି, ସଭ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ବସିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଉଠି, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିଡ଼କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ସିଂହ ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତେଣୁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଗଲେ। ଏହି ପ୍ରସାଦ, ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷାରେ ସଜିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ମନ୍ଦିର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରାଜା ଦଶରଥ ଏହି ଦେଖିବାକୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ତାରାରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ଏହି ବିଭାଗର ଶୁଭ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ ବିଦାୟ ନେଲାପରେ, ରାମ ନିଜ ଶରୀର ସ୍ନାନ କରି, ଶାସିତ ଚିତ୍ତ ନେଇ, ଚଉଡ଼ିଆ ଚକ୍ଷୁ ଭାର୍ୟା ସୀତା ସହିତ, ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ଏକ ଅଘ୍ରାଣ ପାତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ନିୟମାନୁସାରେ, ତେଲ ଘିଅ ପ୍ରଧାନ କରି, ଅଗ୍ନିରେ ବିଶ୍ଵଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅଘ୍ରାଣ ଦେଲେ। ଅଘ୍ରାଣ ଶେଷ ଭାଗ ଭୋଜନ କରି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ତିର୍ଗ୍ଧ ଶୂଚି ଦରି ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏହିପରି, ରାମ ଏକ ପହର ରାତି ବାକି ଥିବାବେଳେ ଜାଗି, ନିୟମାନୁସାରେ ଘରକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୋଭାୟମାନ କରିଲେ। ଏଠାରେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, କୁଳପୁରୁଷ, ଓ ତୁଷ୍ଟିକର କଥା କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରାମ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ପ୍ରାଥନା କରି ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶିର ନମାଇ, ଶୁଧ୍ଧ ଶୁକ୍ଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବେଦ ପାଠ କରିବାକୁ କହିଲେ। ତାଙ୍କ ବେଦ ପାଠର ଶୁଭ ଓ ଗମ୍ଭୀର, ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ବାଦ୍ୟ ନାଦ ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଦେଲା। ରାଘବ ଓ ବୈଦେହୀ ଉପବାସ ଶେଷ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଆୟୋଧ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଆତିରେକ୍ତ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଖବର ଶୁଣି ଏବଂ ରାତି ଶେଷ ହେବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଧଳା ମେଘ ଶିଖର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ମନ୍ଦିର, ଚୌକ, ରାସ୍ତା, ଦେବଳୟ, ବାଲକନୀ, ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଦୋକାନ ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ସଭାଗୃହ ଓ ଚିହ୍ନିତ ଗଛରେ ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଓ ବ୍ୟାନର ଉତ୍ତୋଳିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ନାଟକ ଦଳ, ନୃତ୍ୟକାର ଓ ଗାୟକମାନଙ୍କ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମନ ଓ କଣ ଉଭୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଚୌକ ଓ ଘରରେ ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଅଭିଷେକ ସମୟ ସମୀପ ଆସିଛି। ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଘର ଦ୍ୱାରରେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଖେଳ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା। ରାଜପଥ ଶୁଭ ଭାବରେ ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ଧାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଗଲିରେ ଦୀପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗଛ ଲଗାଇଥିଲେ। ଏପରି ନଗରକୁ ସଜାଇ, ଆୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚୌକ ଓ ସଭାଗୃହରେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଲୋକନାଥ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—“ବଡ଼ ଆତ୍ମା ରାଜା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ନିଜକୁ ବୃଦ୍ଧ ଜାଣି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ରାମ, ଯିଏ ଜଗତ ଚାଳନା ଦେଖିଛନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମର ରାଜା ଓ ରକ୍ଷକ ହେବେ। ରାଘବ, ଯାହାର ମନ ଅଭିମାନ ହୀନ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମମୟ, ସେ ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏତେ ଆସ୍ଥା ରଖିଛନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦୋଷହୀନ ରାଜା ଦଶରଥ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ହେଉ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା।” ଏପରି ନଗରବାସୀ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଚାରିଦିଗରୁ ଖବର ଶୁଣି, ଗ୍ରାମ ଦିଗରୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ଆସି, ସମସ୍ତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଭରିଦେଲେ।