ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଘଟଣାରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସମ୍ମାନର ସହିତ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ରଥରୁ ଉତାରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ରାମଙ୍କ ଏହି ନମ୍ରତା ଦେଖି, ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ଦୟାଳୁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ରାମ, ତୁମ ପିତା ଦଶରଥ ତୁମ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର ପାଇବେ। ଏହି ଦିନ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, କାଲି ତୁମ ପିତା ଦଶରଥ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରେମବଶତଃ ତୁମକୁ ଯଥା ନହୁଷ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମକୁ ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।” ଏହିପରି କହି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିୟତ ମନ୍ତ୍ରୀ ବଶିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ବିଧିବତ ଉପବାସ କରାଇଲେ। ପରେ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆଦର ଲାଭ କରିବା ପରେ, ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଗୃହରୁ ବାହାରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ବସି, ସେମାନଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଘର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ହସିଉଠିଥିଲେ, ଏହା ଜଣେ ଦଳିଆ ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ସଦୃଶ ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ରାଜମହଳ ସଦୃଶ ରାମଙ୍କ ଗୃହରୁ ବଶିଷ୍ଠ ବାହାରି ଆସି ଦେଖିଲେ ଯେ ରାସ୍ତା ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ିଯାଇଛି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥ ଚାରିପାଖରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଭରିଯାଇଛି। ସେ ସମୟରେ, ଏହି ଆନନ୍ଦର ଲହରୀରେ ଭରିଥିବା ଜନସମୂହର ଧ୍ୱନି ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ଦିନ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାସ୍ତା ଝାଡ଼ି ଓ ଜଳ ଛିଟାଇ ସୁନ୍ଦର କରାଯାଇଥିଲା, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ଘରର ବାନ୍ଧା ପତାକାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ, ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଭିଡ଼ିଯାଇ, ଯେପରି ଉଦୟାଚଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ମହାଉତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଭିଡ଼ ଭିତରେ, ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜପଥ ଦେଇ ରାଜମହଳ ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ସେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାସ୍ତା ଖୋଲି ଚାଲୁଛନ୍ତି। ସେ ପରିବା ମେଘର ଶିଖର ସଦୃଶ ଏକ ମହଳରେ ଚଢ଼ି, ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ବ୍ରହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ଆସନରୁ ଉଠି, ତାଙ୍କ ମତ ଜାଣି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ। ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟମାନେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଉଠିଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଲୋକମାନେ ଭିତରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ପର୍ବତ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସିଂହ ସଦୃଶ ଭିତର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ମହଳ ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ଅଲଙ୍କୃତ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱର୍ଗମହଳ ସଦୃଶ ଲାଗୁଥିଲା, ଏଠାରେ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରମା ସଦୃଶ ଚମକୁଥିଲେ। ଏହିପରେ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ, ରାମ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମିତ ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁଶାଳି ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପାସନା ପାଇଁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ହୋମପାତ୍ର ଧରି, ବିଧିବତ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତ ଆହୁତି ଦେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପରେ, ଆହୁତି ଶେଷ ଭାଗ ଭୋଜନ କରି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କୁଶାସନରେ ବସି ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ରାତିର ଏକ ପ୍ରହର ବାକି ଥିଲାବେଳେ, ରାମ ଜାଗି ଉଠି ନିଜ ଘରକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରୀତିରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରିଲେ। ଏଠାରେ, ଗାୟକ, ସୁତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ସମୟରେ, ରାମ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ପୂଜା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଶିର ନମାଇଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ପାଠ କରାଇଲେ। ଏହି ବେଦ ଧ୍ୱନି ଏବଂ ବାଦ୍ୟ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟା ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ମୁକୁର୍ମାନ ହେଲା। ରାଘବ ଓ ବୈଦେହୀ ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଏବଂ ରାତି ଶେଷ ହୋଇଛି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ସଜାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପର୍ବତ ମେଘ ଶିଖର ସଦୃଶ ମନ୍ଦିର, ଚଉକ, ରାସ୍ତା, ଦେଉଳ ଓ ବାଲ୍କନୀରେ, ବାଣିଜ୍ୟ ଦୋକାନ ଓ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଘରରେ, ସଭାଗୃହ ଓ ଗଛମାନେ ଉପରେ ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜା ଉଠିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ନଟ, ନୃତ୍ୟକାରୀ, ଗାୟକ ଦ୍ୱାରା ମନମୋହକ ଓ ଶ୍ରବଣାନନ୍ଦଦାୟୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଲୋକମାନେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସମ୍ପର୍କରେ ସମସ୍ତେ ଚଉକରେ ଓ ଘରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଅଭିଷେକର ସମୟ ଆସିଯାଇଛି ବୋଲି କହୁଥିଲେ। ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଘର ଦ୍ୱାରରେ ଖେଳିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା କହୁନଥିଲେ। ରାଜପଥ ଫୁଲ ଓ ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ଶୋଭାପ୍ରଦ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ନଗରବାସୀ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଲା। ଅନ୍ଧକାର ଭୟରେ, ସମସ୍ତ ଗଲିରେ ଦୀପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗଛ ଲଗାଇଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ନଗର ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ଯୁବରାଜ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଚଉକ, ସଭାଗୃହ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଲୋକପତି ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଉତ୍ସବ ମହଲ ବ୍ୟାପି ରହିଥିଲା।