ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ପରେ “ଯଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ନିଜେ ରାମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଶୂରବୀର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ନିୟମବିଧାନ ଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଇବା। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, ଧୃଢ଼ ବଶିଷ୍ଠ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚଲିଗଲେ। ସେଠି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଗମନ ସମୟରେ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକତା ଓ ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ନିଜ ଗୃହରୁ ବାହାରିଲେ, କାରଣ ବଶିଷ୍ଠ ଗୁରୁ ସତ୍କାର ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ। ରାମ ତ୍ୱରିତ ଚଳି ଗିଲେ ଏବଂ ରଥ ପାଖରେ ଥିବା ବିଦ୍ୱାନ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ନିଜେ ରଥରୁ ଉତାରିଲେ। ରାମଙ୍କ ଏହି ନମ୍ରତା ଦେଖି, ପୂଜାରି ବଶିଷ୍ଠ ମୃଦୁ କଥା କହି ରାମଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ସେ ବଲିଲେ, “ରାମ, ତୁମର ବାପା ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ପାଇବେ। ଆଜି ତୁମେ ସୀତା ସହ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। କାରଣ, କାଲି ତୁମର ପିତା ଦଶରଥ, ପ୍ରେମବଶତଃ, ତୁମକୁ ଯଥା ନହୁଷ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବେ।” ଏଭଳି କହି, ପବିତ୍ର ଓ ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମରୁଷି ବଶିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଭୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିୟମୁକ୍ତ ଉପବାସ କରାଇଲେ। ତା’ପରେ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇ, ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ରାମଙ୍କ ଗୃହରୁ ବାହାରିଲେ। ସେଠି, ରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ବସିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ। ରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ଘର ପୁରା ଉଲ୍ଲାସିତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଘରଟି ଏକ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀ ଭରା ହ୍ରଦ ସଦୃଶ ଦିଶୁଥିଲା। ଏହି ରାଜମହଳ ସମାନ ରାମଙ୍କ ଗୃହରୁ ବଶିଷ୍ଠ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ରାସ୍ତାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭିଡ଼ ହୋଇଛନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜପଥ ଚାରିଦିଗରେ ଉତ୍ସୁକ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଏହି ଭିଡ଼ର ଧ୍ୱନି ଜନମନ୍ଦାର ଉତ୍ସବ ଉଲ୍ଲାସରେ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା। ସେହି ଦିନ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଛିଟି ଓ ଝାଡ଼ି ଶୁଭ୍ର କରାଯାଇଥିଲା, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ଘର ଝଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଉତ୍ସବ ମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ, ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନେ ଭିଡ଼ କରି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏମିତି ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ନିଜନିଜ ଶୋଭାରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, ଏହି ମହାଉତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଏପରି ଭିଡ଼ ଭିତରୁ ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜମହଳକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଲୋକମାନେ ଏକପଟେ ହଟିଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମେଘଶୃଙ୍ଗ ସଦୃଶ ରାଜମହଳରେ ଚଢ଼ି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠି ତାଙ୍କ ମତ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ। ସେଠାରେ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସମାନ ମାନ୍ୟ ସଭ୍ୟମାନେ ଏକାସାଥି ଉଠି, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ରାଜା ଲୋକମାନେ ଛାଡ଼ି, ପରିବାର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଳକାପୁରୀ ସଦୃଶ, ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକରେ ଶୋଭିତ ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ; ରାଜା ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ରାମ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ନିୟମିତ ମନସ୍କାରେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁସ୍ମିନୀ ସୀତା ସହ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପାସନାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ, ହସ୍ତେ ହବିଷ୍ୟ ନେଇ, ନିୟମାନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଘୃତ ଆହୁତି ଦେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଭୋଜନ କରି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କୁଶାସନରେ ବସି ନାରାୟଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ରାତିର ଏକ ପ୍ରହର ବାକି ଥିଲାବେଳେ, ରାମ ଜାଗି ଘରକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଶୋଭା କରାଇଲେ। ସେଠାରେ, ବାଦ୍ୟକାର, ଗୁଣୀ, ଓ ପ୍ରଶଂସକମାନଙ୍କ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ଓ ପୂଜାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ। ସେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବେଦପାଠ କରାଇଲେ। ତା’ପରେ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଓ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଝଙ୍କାର ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଦେଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାଘବ ଓ ଭୈଦେହୀ ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତା’ପରେ, ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଖବର ଶୁଣି, ରାତି ସମାପ୍ତ ହେବା ସହ ସହରକୁ ଶୋଭା କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଶୁଭ୍ର ମେଘ ଶୃଙ୍ଗ ସଦୃଶ ମନ୍ଦିର, ଚଉକ, ରାସ୍ତା, ଦେଉଳ ଓ ବାଲ୍କନୀରେ ଶୋଭା ବଢ଼ିଗଲା। ବ୍ୟାପାରୀମାନଙ୍କ ଦୋକାନ, ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘର, ଏବଂ ଧନୀ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘର ଶୋଭା ପାଇଲା। ସମସ୍ତ ସଭାଗୃହ ଓ ଅଚିହ୍ନ୍ନ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉପରେ ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକା ଏକାସାଥି ଉଡ଼ୁଥିଲା। ସେଠାରେ ନାଟକ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗାୟକମାନେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ କାନକୁ ମଧୁର ଲାଗୁଥିବା କଥା ଶୁଣାଉଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଲୋକମାନେ ଚଉକରେ, ଘରେ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, କାରଣ ଅଭିଷେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନିକଟ ଆସିଥିଲା। ଏହି ଉତ୍ସବ ମୟ ମହଲାର ଦ୍ୱାରମୁହଁରେ ଖେଳୁଥିବା ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ କଥା ହେଉଥିଲେ। ରାଜପଥ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଫୁଲ ଓ ଧୂପରେ ଶୋଭିତ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଯାହା ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ।