ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀରେ ସେହି ସମୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ କଣ୍ଠା ନଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ନଥିଲେ, ମାଳା ପିନ୍ଧିନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ନାହିଁ । ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରି ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ, ଶରୀରକୁ ଭଲ ଭାବେ ଶୋଭାୟିତ କରିଥିଲେ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ । କେହି ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉନଥିଲେ, କେହି ଦାନ ନଦେଇ ଥିଲେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହାତରେ କଙ୍କଣ, ହାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆତ୍ମସଂୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ । ଅୟୋଧ୍ୟାରେ କେହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅବହେଳା କରୁନଥିଲେ, କେହି ଯଜ୍ଞ କରୁନଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି କଞ୍ଚନ, ଚୋର, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ଜାତିର ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ । ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ରତ ଥିଲେ, ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣରେ ସଂଯମ ରଖୁଥିଲେ । କେହି ନାସ୍ତିକ, କେହି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କେହି ଅଶିକ୍ଷିତ, କେହି ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ, କେହି ଅସମର୍ଥ କିମ୍ବା ଅବିବେକୀ ଥିଲେ ନାହିଁ । ସମସ୍ତେ ଷଡଉପାଙ୍ଗ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧନୀ ଥିଲେ, କେହି ମନୋବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କିମ୍ବା ଦୁଃଖୀ ନଥିଲେ । ଅୟୋଧ୍ୟାର ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ । ତିନି ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ଲୋକେ ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, କୃତଜ୍ଞ, ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଓ ସୌର୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ । ସମସ୍ତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପୁଅ, ନାତି ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ରହୁଥିଲେ । କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିଲେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ରତ ଥିଲେ ଓ ଉଚ୍ଚ ତିନି ଜାତିକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ । ସେହି ନଗରୀକୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଧର ମହାରାଜ ଦଶରଥ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମନୁଙ୍କ ପରି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ନଗରୀ ଅଗ୍ନିପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ନିପୁଣ, ଶୀଳବାନ୍, ଅଦମ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସିଂହମାନେ ଭରିଥିବା ଗୁହା ପରି ଏହା ଶୌର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । କାମ୍ବୋଜ ଓ ବାହ୍ଲୀକ ଦେଶର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା, ଅଟବୀ ଓ ନଦୀ କୂଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଏଠାରେ ଥିଲେ । ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ମଦୋନ୍ମତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନେ ଏଠାରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଏଠାରେ ଏୟରାବତ, ମହାପଦ୍ମ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାମନ ପର୍ବତ ଜନ୍ମା ହାତୀମାନେ ଥିଲେ । ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ୍ର, ମୃଗ, ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ର, ଭଦ୍ରମୃଗ, ମୃଗମନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକାରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଏଠାରେ ଥିଲେ । ଏହି ନଗରୀ ସଦା ଗିରିପର୍ବତପରି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏହା ସତ୍ୟନାମା ନାମକ ଦ୍ୱିଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଏହି ନଗରୀରେ ରାଜା ଦଶରଥ ବସିଥିଲେ ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ । ସେହି ମହାନ୍ତ ଦୀପ୍ତିଶାଳୀ ଦଶରଥ ଏହି ନଗରୀକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗରୀ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଏହି ସତ୍ୟନାମା ନାମକ ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୃଢ଼ ବାରାଣ୍ଡା ଓ ଦ୍ୱାର, ଶୋଭାମୟ ଗୃହ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପରିବେଶ, ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଏହାକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଭାବେ ବାଲକାଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଗୁଣବତୀ, ଚତୁର୍, ଅଙ୍ଗଭାଷା ପ୍ରତି ଜାଗୃତ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ହିତ ଓ ପ୍ରୀତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ । ସେଇ ଶୂରବୀର ଦଶରଥଙ୍କ ପାଖରେ ଆଠଜଣ ଶୁଦ୍ଧଚରିତ୍ର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ—ଧୃଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅକୋପ, ଧର୍ମପାଳ ଓ ଅନ୍ତେ ସୁମନ୍ତ୍ର । ସେଉଁଠି ଦୁଇଜଣ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ—ବସିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବ, ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ସୁଯଜ୍ଞ, ଜାବାଲି, କାଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ କାଟ୍ୟାୟନ ଋଷି । ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏମିତି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୋହିତ, ଶିକ୍ଷିତ, ନିୟମିତ, ନମ୍ର, ନିପୁଣ ଓ ନିଗ୍ରହଶୀଳ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧୈର୍ୟବାନ୍, ପ୍ରଶଂସିତ, ମୃଦୁ ହସରେ କଥା କରିଥିଲେ, କ୍ରୋଧ, କାମନା କିମ୍ବା ଲାଭ ପାଇଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ । ନିଜ କିମ୍ବା ପରର, ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ୍ୟ, ଯାହା କରାଯାଇଛି, କରାଯିବାକୁ ଯାଉଛି କିମ୍ବା ଚିନ୍ତିତ, ସେସବୁ କିଛି ସେମାନଙ୍କୁ ଅଜଣା ଥିଲା ନାହିଁ । ସେମାନେ ଚରିତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ମିତ୍ରତାରେ ନିଶ୍ଚିତ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଶାସ୍ତି ନିଜ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଅର୍ଥସଂଗ୍ରହ ଓ ସେନା ପରିଚାଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦୋଷ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁନଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଶତ୍ରୁ ହେଉ । ସେମାନେ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଓ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁନଥିଲେ, ତଥାପି ରାଜକୋଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବି କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିଲେ । ସେମାନେ ସଫଳ ଏକଚିତ୍ତ, ସବୁଠି ବିବେକୀ, ଏହି ନଗର କିମ୍ବା ରାଷ୍ଟ୍ରରେ କେହି ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିଲେ ନାହିଁ । କେହି ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ରାଜଧାନୀ ଶାନ୍ତିମୟ ଥିଲା । ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର, ସୁସ୍ତ ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଜାଗୃତ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁଣ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ପ୍ରଶିଦ୍ଧ ଶୂର, ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସବୁଠି ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ । ସମସ୍ତେ ଗୁଣୀ, କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲା, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ନୀତିରେ ନିପୁଣ, ସ୍ୱଭାବତଃ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ । ସେମାନେ ଗୁପ୍ତ ରହିବାରେ ନିପୁଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଚାରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିଲେ, ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ।