ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦିନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ଭୈଦେହୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆୟୋଜନ କରିବାକୁ ରାମ ନିଜ ମାତା କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହା ଶୁଣି କୌଶଳ୍ୟା, ଯାଙ୍କର ଦୀର୍ଘଦିନର ଆଶା ପୂରଣ ହେଉଥିଲା, ଆନନ୍ଦ ନିମ୍ନ ଗଳାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୋ ପୁଅ ରାମ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ। ତୁମ ବିପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳିତ। ତୁମେ ସମୃଦ୍ଧି ନେଇ ଆସିଛ, ଆମ ପରିବାର ଓ ସୁମିତ୍ରାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତୁମ ବାପା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଛ। ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ, ହେ କମଳନୟନ, ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜ୍ୟ ମହିମା ଏବେ ତୁମ ଉପରେ ବସିବ।" ମାତାଙ୍କର ଏହି ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମ ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ ବସିଥିଲେ। ରାମ ହସି କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଶାସନ କରିବା। ଏହି ରାଜ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ତୁମ ପାଖରେ ଆସିଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଭାବେ। ସୌମିତ୍ରି, ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଫଳ ଉପଭୋଗ କର; ମୋ ଜୀବନ ଓ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଚାହେଁ।" ଏଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହି, ରାମ ତାଙ୍କର ମାଆମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଓ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏଠିରେ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ପାଠ କରାଯାଉଛି, ଯାହା ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଂଶ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ରାଜା ଦଶରଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁଖ୍ୟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ, ତୁମେ ଯାଅ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରିବାକୁ କହ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ଶୁଭତା ଓ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ପାଇଁ।" ବେଦର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବସିଷ୍ଠ, "ଯେପରି ଆଜ୍ଞା," ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ କହି, ନିଜେ ରାମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ଶୂର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କ୍ରିୟାନୁଷ୍ଠାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କୁ ଉପବାସ କରାଇବା ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠ ନିଜ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଗମନ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ମାନ୍ୟତା ଓ ଆଦର ସହ ଉତ୍ସାହିତ ରାମ ତାଙ୍କ ଗୃହରୁ ବାହାରି ଆସି, ଚଳିତ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ନିଜେ ରଥରୁ ଅବତରଣ କରାଇଲେ। ରାମଙ୍କ ଏହି ନମ୍ରତା ଦେଖି, ପୁରୋହିତ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାମ, ତୁମ ବାପା ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବ। ଆଜି, ସୀତା ସହିତ ଉପବାସ କର। କାରଣ, ତୁମ ବାପା ଦଶରଥ କାଲି ତୁମକୁ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ, ଯେପରି ନହୁଷ ଯୟାତିଙ୍କୁ କରିଥିଲେ।" ଏପରି କହି, ପବିତ୍ର ଓ ନିୟମିତ ମନ ବସିଷ୍ଠ, ରାମ ଓ ଭୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉପବାସ କରାଇଲେ। ଏପରି ଆଦର ଲାଭ କରି, ପୁରୋହିତ ରାମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଗୃହରୁ ବାହାରିଗଲେ। ସେଠାରେ ରାମ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ବସି, ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଗୃହଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଗୃହ ପୁରା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ହସିଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ହ୍ରଦ କମଳରେ ଭରିଥିବା ଓ ମଦମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ। ଏହି ରାମଙ୍କ ମହଲ ଠାରୁ ବସିଷ୍ଠ ବାହାରି ଆସି, ଦେଖିଲେ ରାସ୍ତା ଲୋକମାନେ ଭରିଛି। ସମଗ୍ର ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜପଥରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ ଧ୍ୱନି ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଅଯୋଧ୍ୟା ଏହି ଦିନ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା— ରାସ୍ତା ଝାଡ଼ି ଓ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଛି, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ଘରର ପତାକା ସଜିଛି। ନାରୀ-ଶିଶୁ ଭିତରେ ଠସିଥିବା ଅଯୋଧ୍ୟାବାସୀ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବା ପରି ଆଶା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ମହାଉତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ସଜିଥିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଭିଡ଼ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁରୋହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜମହଲ ପ୍ରତି ଚଲିଗଲେ। ଏକ ଧଳା ମେଘଶିଖର ସଦୃଶ ମହଲକୁ ଚଢ଼ି, ବୃହସ୍ପତି ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସିବା ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ, ମତାମତ ନେଇ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜଣାଇଲେ। ଏହାପରେ, ସଭ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠି, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରାଜା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ପରିବାର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଯେପରି ସିଂହ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେହି ମହଲ ଅନେକ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଲ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ରାଜା ଏଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଷଷ୍ଠ ସର୍ଗ ପାଠ କରାଯାଉଛି, ଯାହା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ, ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଂଶ। ପୁରୋହିତ ବିଦାୟ ନେବା ପରେ, ରାମ ନିଆମିତ ମନ ଏବଂ ସ୍ନାନ କରି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଶୋଭିତା ସୀତା ସହିତ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପାସନାକୁ ଗଲେ। ଏହାପରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହାତରେ ହୋମପାତ୍ର ଧରି, ତେଲ ଘିଅ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଅର୍ପିତ ହୋମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଂଶ ଭୋଜନ କରି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଦର୍ବାସନରେ ବସି, ନାରାୟଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ରାତିର ଏକ ପ୍ରହର ବାକି ଥିଲାବେଳେ, ରାମ ଉଠି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ଘରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୋଭାୟିତ କରାଇଲେ।