ସେହି ସମୟରେ, କୌସଲ୍ୟା ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ସୁମିତ୍ରା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯିବ ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ନିଜ ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ ଓ ଉପାସନାରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ, ରାମ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ନମସ୍କାର କରି ଏପରି କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି କୌସଲ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ମା, ପିତାଜୀ ମୋତେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେଉଁଠିପାଇଁ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଆସନ୍ତା କାଲି ମୋ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେବ। ସୀତା ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାତି ମୋ ସହିତ ଉପବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ, ଏହିପାଇଁ ମୋ ଗୁରୁଜନ ଏବଂ ପିତା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତାକାଲି ଯେଉଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ, ଆଜି ମୋ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେଗୁଡିକ ଆୟୋଜନ କର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘଦିନର ଆଶା ପୂରଣ ହେଉଥିବା କୌସଲ୍ୟା ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ କଣ୍ଠାବରୋଧ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ ରାମ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ। ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିନାଶ ହୋଇଛନ୍ତି। ତୁମ ସମୃଦ୍ଧି ଆମ ପରିବାରକୁ ଏବଂ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ତୁମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତୁମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ। ହେ କମଳନୟନ, ମୋର ସହନଶୀଳତା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇନାହିଁ, ଏବେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏହି ରାଜ୍ୟ ମହିମା ତୁମେ ଅନୁଭବ କରିବ।" ମାତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ନିଜ ସହୋଦର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ, ଯିଏ ନମ୍ରତାରେ ହାତ ଜୋଡି ଅସିନ୍ନ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୃଦୁ ହସରେ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣେ ମିଶି ଶାସନ କରିବା। ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ତୁମ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଛି, ତୁମେ ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା। ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଉପଭୋଗ ଓ ଫଳ ଉପଭୋଗ କର; ମୋ ଜୀବନ ଓ ରାଜ୍ୟ, ଦୁହିଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଚାହେଁ।" ଏପରି କଥା କହି ରାମ, ମାନ୍ୟ ମାତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରୁ ରାମଙ୍କୁ ଆସନ୍ତାକାଲି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଦେଶ ଦେଇ, ରାଜା ଦଶରଥ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଆଜି ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଉପବାସ କରାଇ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ସଜାଇଦିଅ।" "ଯଥାଜ୍ଞା," ବୋଲି ବେଦବିଦ୍ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜେ ରାମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ ପହଁଚିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଉପବାସ କରାଇବା ପାଇଁ, ସେ ନିଜ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଥରେ ଚଢି ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଉତ୍ସୁକ ଓ ନମ୍ର ଭାବରେ ରାମ ନିଜ ଗୃହରୁ ବାହାରି, ପହଁଚିଥିବା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ। ରଥ ପାଖକୁ ଯାଇ, ନିଜ ହାତେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତାରିଲେ। ରାମଙ୍କ ଏମିତି ନମ୍ରତା ଦେଖି, ପୁରୋହିତ କୃପାସ୍ନିଗ୍ଧ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ରାମ, ତୁମ ପିତା ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଆଜି ସୀତା ସହିତ ଉପବାସ କର। ତୁମ ପିତା ଦଶରଥ ତୁମେ ପ୍ରତି ଭଲପାଇ ଆସନ୍ତାକାଲି ତୁମେ ଯେପରି Nahusha Yayātiଙ୍କୁ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ କରିବେ।” ଏପରି କହି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିୟମିତ ବଶିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଉପବାସ କରାଇଲେ। ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତା’ପରେ, ରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବସି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଗୃହଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଗୃହ ପୁରା ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯେପରି ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ମଦମଗ୍ନ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ଏକ ହ୍ରଦ। ସେଠାରୁ ବଶିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ରାଜପ୍ରସାଦ ଦ୍ୱାରା ବାହାରି, ରାସ୍ତାରେ ଗଣମଣ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥ ଚତୁର୍ଦିଗରୁ ଉତ୍ସୁକ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏହି ଭିଡ଼ର ଧ୍ୱନି ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନା ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦର ଲହରୀରେ ଭାସୁଥିଲେ। ସେହି ଦିନ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାସ୍ତାଗୁଡିକ ଜଳ ଛିଟି ଓ ସଫା କରାଯାଇଥିଲା, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ଘରମାନ୍ୟର ଧ୍ୱଜା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଅବସରରେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନେ, ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନେ ଭିଡ଼ିଗଲେ, ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଆଶା କରିଥିବା ପରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ମହୋତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏପରି ଭିଡ଼ ଭିତରୁ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ଦୀର୍ଘ ରାଜପଥ ଦେଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜପ୍ରସାଦକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଗଣମଣ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଥ ତିଆରି କରିଅଛନ୍ତି। ସେ ଏକ ଧଳା ମେଘର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜପ୍ରସାଦକୁ ଚଢ଼ି, ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କ ସିଂହାସନରୁ ଉଠି, ମତ ନିବେଶ ନେଇ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜଣାଇଲେ। ସଭ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ପୁରୋହିତଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ରାଜା ଲୋକମାନେ ଭିତରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ପରିବାର ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେହି ରାଜପ୍ରସାଦ, ଶୋଭାମୟ ପୋଶାକରେ ଶୋଭିତ ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାଜା ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମୟ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିପରି ଭାବେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗର ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା।