ଅୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ଏମିତି କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ, ଯେ କାମନାପରା ଅଥବା କଞ୍ଚନୀ, କିମ୍ବା କୃର ଚରିତ୍ରର ଲୋକ। ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ନାସ୍ତିକ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମୀ ଲୋକ ଦେଖାଯାଏ ନଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶିଷ୍ଟ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ, ସେମାନେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ପରି ପବିତ୍ର ଓ ନିୟମିତ ଥିଲେ। ଏଠି କେହି ନଉଁଥିଲେ ଯେ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଳାରେ ମାଳା ନଥିବା, କିମ୍ବା ଅନନ୍ଦ ଅଭାବରେ ରହୁଥିବା, ଅଶୁଚି, ଅଲଙ୍କାର ଶୂନ୍ୟ ଶରୀର, କିମ୍ବା ସୁଗନ୍ଧ ରହିତ। କେହି ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ଦାନ ନଦେଇଥିଲେ ନାହିଁ, କେହି ବାହୁବଳୀ ଅଲଙ୍କାର, ହସ୍ତ ଅଭୂଷଣ, କିମ୍ବା ସ୍ୱନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଭାବ ଥିଲେ ନାହିଁ। ଏଠି କେହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଉପେକ୍ଷା କରୁନଥିଲେ, କେହି ଯଜ୍ଞ କରୁନଥିଲେ ନାହିଁ, କଞ୍ଚନୀ, ଚୋର, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ମିଶ୍ର ଜାତିର ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିପୁଣ, ଦାନ ଗ୍ରହଣରେ ସଂୟମୀ ଥିଲେ। କେହି ନାସ୍ତିକ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ, ଅସମର୍ଥ କିମ୍ବା ଅବିବେକୀ ଥିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ଷଡ୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିୟମିତ, ଦାନଶୀଳ, ଧନହୀନ, ଚିତ୍ତବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କିମ୍ବା ଦୁଃଖି ନ ଥିଲେ। ଅୟୋଧ୍ୟାରେ କେହି ଧନ, ରୂପ ବା ରାଜା ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଭାବରେ ନ ଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, କୃତଜ୍ଞ, ଦାନଶୀଳ, ବୀର ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରୁତ, ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସମ୍ପ୍ରତି ଥିଲେ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଧାର, ବୈଶ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଥିଲେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସବୁ ଆଦର୍ଶ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଧର ରାଜା ଦଶରଥ ସେଇ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମନୁ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେପରି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଇ ନଗର ଅଗ୍ନିସମ ଶୂରବୀର, ଦକ୍ଷ, ଉଦାର, ଅଦମ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସିଂହମାନେ ଥିବା ଗୁହାପରି ଶୂରମାନେ ଥିଲେ। କାମ୍ବୋଜ ଓ ବାହ୍ଲୀକ ଦେଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀ ଘୋଡ଼ା ଏଠି ପ୍ରଚୁର ଥିଲେ। ଵିନ୍ଧ୍ୟା ଓ ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ପ୍ରବଳ, ପର୍ବତ ସମ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ। ଏଠି ଏଇରାବତ, ମହାପଦ୍ମ ବଂଶୀୟ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାମନ ପର୍ବତର ଉତ୍ପନ୍ନ ହାତୀ ଥିଲେ। ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ୍ର, ମୃଗ, ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ର, ଭଦ୍ରମୃଗ, ମୃଗମନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକାର ହାତୀ ଏହି ନଗରକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ। ସଦା ପର୍ବତ ସମ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍ୟନାମା ନାମକ ଏହି ନଗର ଦୁଇ ଯୋଜନାରୁ ବିଶି ଜମିରେ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦଶରଥ ରାଜା ବସି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଇ ମହାପ୍ରଭା ଦଶରଥ ରାଜା ଏହି ନଗରକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସତ୍ୟନାମା ଅୟୋଧ୍ୟା ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱାର ଓ କବାଟ, ଶୋଭାମୟ ଗୃହ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ହଜାର ହଜାର ଲୋକରେ ଭର୍ତ୍ତି, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସମ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା ନିମିତ୍ତେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଗୁଣମୟ, ଦକ୍ଷ ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସଦା ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ହିତକୁ ଭାବି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରତାପୀ ରାଜାଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ: ଧୃଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅକୋପ, ଧର୍ମପାଳ ଓ ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ: ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବ, ଏହାସହିତ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ଥିଲେ: ସୁୟଜ୍ଞ, ଜାବାଳି, କାଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ କାଟ୍ୟାୟନ ଋଷି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପୂରୋହିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ନିୟମିତ, ଶାନ୍ତ, ଦକ୍ଷ ଓ ସଂୟମୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉର୍ଜା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅପାର, ସେମାନେ ସୁମୂଦ୍ର ହସ୍ୟ ଓ ମୃଦୁବାଦୀ, କ୍ରୋଧ, କାମନା କିମ୍ବା ସ୍ୱାର୍ଥରେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ। ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ହେଉଥିବା କିମ୍ବା ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା, ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ଖୋଲା, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାତ ରଖୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ଚରିତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ମିତ୍ରତାରେ ପ୍ରମାଣିତ, ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ନିୟମିତ ଏବଂ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ସମୟରେ ଶାସନ କରିପାରୁଥିଲେ। ଆୟ ଓ ସେନା ବ୍ୟବସ୍ଥାପନରେ ଦକ୍ଷ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି ଦେଇନଥିଲେ। ସେମାନେ ସୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାଜଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ନିର୍ମଳ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନଦେଇ, ରାଜକୋଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ, ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବି ନିଷ୍ଠୁର ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସବୁଠି ବିବେକୀ ଥିଲେ, ସହର କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ କେହି ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ। ଏଠି କେହି ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅଭିଲାଷା କରୁଥିଲେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୂଳନଗର ଶାନ୍ତିମୟ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସୁସଜ୍ଜିତ, ନିର୍ମଳ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ, ଜାଗୃତ ବୁଦ୍ଧିରେ ରାଜାଙ୍କ ହିତ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁଣ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତି, ଏବଂ ସବୁଠି ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ। ସମସ୍ତେ ଗୁଣମୟ, କେହି ଦୋଷ ଶୂନ୍ୟ, ସନ୍ଧି-ବିଗ୍ରହ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ। ସେମାନେ ରହସ୍ୟ ରଖିବାରେ ଦକ୍ଷ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତର୍କରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସଦା ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ କଥା କହୁଥିଲେ, ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭିନ୍ନ। ଏପରି ଅୟୋଧ୍ୟା ଓ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତି, ଉନ୍ନତି, ଧର୍ମ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ବସୁଥିଲେ।