ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଓ କୃପା ଭାବ ରଖି, ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ଶୋଭା ମଣ୍ଡପରେ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ମହାନ ରାଘବ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ପାଳିସରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୂରରୁ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖି, ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆସନ ଦେଇ, ପୁନି ମଧୁର କଥା କହିଲେ— “ରାମ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିଛି, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ସୁଖ ଭୋଗ କରିଛି; ମୁଁ ଚାହିଁଥିବା ପରି ଶତଶଃ ோଯାଗ୍ନ୍ୟ ଏବଂ ବହୁଦାନ କରିଛି। ଏ ଦିନ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋର ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଅତି ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ମୁଁ ଦେଇଛି, ଶିଖିଛି, ଆହୁରି ଯାହା ଚାହିଁଥିଲି, ସେହି ସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ହେ ବୀର, ମୁଁ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିଛି; ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ପୁରୋହିତ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତି ମୋର କୌଣସି ଋଣ ଅଛି ନାହିଁ। ଏବେ, ତୁମ ପାଇଁ ମୋର କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାମ ନାହିଁ, କେବଳ ତୁମ ଅଭିଷେକ ଛଡ଼ା; ତେଣୁ, ମୁଁ ଏବେ ଯାହା କହୁଛି, ତୁମେ ତାହା ପୂରଣ କର। ଏହି ଦିନ ଜନସମୁଦାୟ ତୁମକୁ ରାଜା ଭାବରେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ମୋ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି। ଏହା ସହିତ, ରାମ, ଆଜି ମୁଁ ଅପଶକୁନ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛି; ଅଗ୍ନିମୟ ଉଲ୍କା ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ପଡୁଛି। ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ମୋର ନକ୍ଷତ୍ର କ୍ରୁର ଗ୍ରହ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ ଓ ରାହୁ—ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ। ସାଧାରଣତଃ, ଏପରି ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବିପତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ, ରାଘବ, ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ଅଭିଷେକ ହେବା ଉଚିତ; କାରଣ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚଞ୍ଚଳ। ଏହି ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୂର୍ବାଷାଢା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି, ପୁଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ; ଆସନ୍ତା କାଲି ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୁଷ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଘୋଷଣା କରିବେ। ତେଣୁ, ତୁମେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅ; ମୋର ମନ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅତି ଆଗ୍ରହୀ। ଆସନ୍ତା କାଲି ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ। ଆଜିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତୁମେ ଆତ୍ମସଂଯମ ରଖି, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଦର୍ଭା ଶଯ୍ୟାରେ ରାତି କାଟିବା ଉଚିତ। ତୁମ ମିତ୍ରମାନେ ଆଜି ସବୁଠାରୁ ତୁମକୁ ସଚେତନ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବେ; କାରଣ, ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବହୁତ ବିଘ୍ନ ଆସିପାରେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭରତ ନଗରରେ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏହି ସମୟ ଉଚିତ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ। ତଥାପି, ତୁମ ଭାଇ ଭରତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଧର୍ମପରାୟଣ, ଦୟାଳୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ। ଯଦିଓ ମୁଁ ମନେ କରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର, ତଥାପି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚମକି ପଡନ୍ତି, ହେ ରାଘବ। ଏପରି ଭାବେ ଅଭିଷେକ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅନୁମତି ଦେଇ, ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ନିଜ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ସିଧାସଳଖ ଚାଲି ମାଆଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଦେଖିଲେ କୌସଲ୍ୟା ଶାନ୍ତ ଭାବେ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମୌନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦେବୀମନ୍ଦିରରେ ବସି, ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଲାଷାରେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ସୁମିତ୍ରା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଖୁସିର ଖବର ଶୁଣି, ସୀତା ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ କୌସଲ୍ୟା ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ସୁମିତ୍ରା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ୱାସ ରୋକି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଏମିତି ଉପବାସ ଓ ପୂଜାରେ ଲିନ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ରାମ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କରି, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ କହିଲେ— “ମା, ପିତାମହ ମୋତେ ଜନସମୁଦାୟ ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ଆସନ୍ତା କାଲି ମୋ ଅଭିଷେକ ହେବ। ଏହି ରାତି ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ମୋ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, କାରଣ ଏହିପରି ଆଦେଶ ମୋତେ ପିତା ଦେଇଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତା କାଲି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ, ସେସବୁ ଆଜି ମୋ ଓ ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଆଶା ପୂରଣ ହେଉଥିବା କୌସଲ୍ୟା ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ କଣ୍ଠ ଅଟକି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୋ ପୁଅ ରାମ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ; ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ତୁମେ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ମୋ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଉଛ। ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ତୁମ ଗୁଣରେ ତୁମେ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ। ହେ କମଳନୟନ, ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ରାଜସ୍ରୀ ଏବେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ତୁମ ଉପରେ ବସିବ।" ମାଆଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନମ୍ରତାରେ ହାତ ଯୋଡି ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ନିଗ୍ଧ ହସରେ କହିଲେ— “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମୋ ସହ ଶାସନ କର; ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ନିଜ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ଭାବି କରେ। ହେ ସୌମିତ୍ରି, ରାଜ୍ୟର ଭୋଗ ଏବଂ ଫଳ ଉପଭୋଗ କର; ମୋ ଜୀବନ ଓ ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଚାହୁଁଛି।” ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହି, ରାମ ତାଙ୍କ ମାଆମାନେଂକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ପଠିତ ହୁଏ। ରାଜା ଦଶରଥ ଆସନ୍ତା କାଲି ଅଭିଷେକ ସମ୍ପର୍କରେ ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ତୁମେ ଯାଅ; ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଜି ଉପବାସ କରାଅ, ହେ ତପସ୍ବୀ, ଶୁଭ ଓ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ।