ରଥଚାଳକଙ୍କ ଉତ୍ତେଜିତ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ରାମ ଦ୍ରୁତ ଚଳିରେ ରାଜମହଳକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ। ରାମ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିବା ସହିତ, ରାଜା ଦଶରଥ ମଧୁର କଥା କହିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ପ୍ରଶଂସିତ ରାଘବ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେ ଦୂରରୁ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖି ହାତ ଯୋଡି ଶିର ନମାଇଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ, ଆଲିଂଗନ କଲେ, ଆସନ ଦେଲେ ଏବଂ ପୁନିଥରେ କଥା କହିଲେ— “ରାମ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଏବଂ ମୋ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି; ଶତଶଃ ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଛି। ଆଜି, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ତୁମେ ମୋର ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ମୁଁ ଦେଇଛି, ଶିଖିଛି, ଏବଂ ଯାହା ଚାହିଁଥିଲି ତାହା ପାଇଛି। ହେ ରାମ, ମୁଁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଛି, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ପ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତି ଋଣମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ତୁମ ପାଇଁ ଏଠିକିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି—ତୁମର ଅଭିଷେକ। ଏହିପରି ଯାହା କହୁଛି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ଆଜି ସମସ୍ତ ଜନତା ତୁମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଏହିପରି ମୋର ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବି। ଏହା ସହ, ଆଜି ମୁଁ ଅଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛି; ଆଗୁନିଆ ଉଲ୍କା ଗର୍ଜନ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଝରିପଡ଼ୁଛି। ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ କହୁଛନ୍ତି, ମୋର ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ। ଏପରି ଅପଶକୁନ ହେଲେ, ସାଧାରଣତଃ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ଘଟେ। ତେଣୁ, ରାଘବ, ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ଅଭିଷେକ ହେବା ଉଚିତ; କାରଣ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମନ ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ। ଆଜି ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ଆସନ୍ତାକାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉ; ମୋ ମନ ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ କରୁଛି। ଆସନ୍ତାକାଲି ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବି, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ। ଆଜି ରାତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତୁମେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଦର୍ଭା ଶଯ୍ୟାରେ ଉପବାସ ଓ ସଂଯମ ରେ ରହିବା ଉଚିତ। ତୁମ ସ୍ନେହୀମାନେ ସଚେତନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; କାରଣ, ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିପଦ ବଢ଼ିଆସିଥାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ବରତ ନଗରରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହିଅନୁସାରେ ଏହି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ତଥାପି, ବରତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଗୁଣବାନ୍, ବଡ଼ଭାଇଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଧାର୍ମିକ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର; ତଥାପି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ରାଘବ। ଏହିପରି ଭାବେ ଆସନ୍ତାକାଲି ଅଭିଷେକ ହେବା ନିମିତ୍ତେ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ରାମ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ସିଧାସଳଖ ମାଆଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ମାଆ କୌଶଲ୍ୟା ନମ୍ରତାରେ, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ, ମନ୍ଦିରରେ ବସି ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି। ସୁମିତ୍ରା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହିଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଖୁସି ଖବର ଶୁଣି ସୀତା ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, କୌଶଲ୍ୟା ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ସୁମିତ୍ରା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବେ ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ୱାସ ରୋକି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଉପବାସ ଓ ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ରାମ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ମାଆଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରି କହିଲେ— “ମାଆ, ପିତାମହାଶୟ ଆମକୁ ଜନସମୂହ ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି; ଆସନ୍ତାକାଲି ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୋ ଅଭିଷେକ ହେବ। ସୀତା ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାତିରେ ମୋ ସହ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଗୁରୁମାନେ ଆଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ପିତାମହାଶୟ କହିଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତାକାଲି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ, ତାହା ଆଜି ମୋ ଓ ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ଚିତ୍ତ ଦେଇ କର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ଆଶା ପୂରଣ ହେଉଥିବା କୌଶଲ୍ୟା ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ କଣ୍ଠ ଭିଜାଇ କହିଲେ— “ମୋ ପୁତ୍ର ରାମ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ; ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ ପାଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ମୋ କୁଟୁମ୍ବ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଉଛ। ପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ତୁମ ଗୁଣରେ ତୁମେ ତୁମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ। ହେ କମଳନୟନ, ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ; ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉତ୍କଟ ମହିମା ଏବେ ତୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବ।" ମାଆଙ୍କର ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରାମ ନମ୍ର ହୋଇ ହାତ ଯୋଡି ବସିଥିବା ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ— “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋ ସହ ତୁମେ ଶାସନ କର; ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ନିଜ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖେ। ସୌମିତ୍ରି, ରାଜ୍ୟର ଭୋଗ ଓ ଫଳ ଉପଭୋଗ କର; ମୋ ଜୀବନ ଓ ରାଜ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି।" ଏଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହି, ରାମ ମାଆମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ପାଠିତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଆସନ୍ତାକାଲି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।