କୌଶଳ୍ୟା, ସମ୍ମାନିତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନମାନଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ। ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାଘବ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢି ଆପଣଙ୍କ ଭବ୍ୟ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଜନସମୂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନାଗରିକମାନେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ, ଏକ ବଡ଼ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ଫେରି, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ। ଏଉଁ ଚର୍ଚ୍ଚା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନଃ ଆଲୋଚନା କଲେ। ଏହି ଆଲୋଚନା ପରେ, ସଦୃଢ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ, “ଆସନ୍ତାକାଲି ଶୁଭ ପୁଷ୍ୟ ଦିନ; ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋ ପୁତ୍ର ରାମ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅରବିନ୍ଦ ପତ୍ର ପରି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯିବ।” ଏପରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇ, ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, “ରାମଙ୍କୁ ପୁନଃ ଏଠାକୁ ନେଇଆସ।” ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଡାକ ଜଣାଇଲେ; ଏହା ଶୁଣି ରାମ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ନେଇ ଆସି, ରାମ କହିଲେ, “ମୋ ଆସିବାର କାରଣଟି ଏକଦମ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ।” ତାପରେ ରଥଚାଳକ କହିଲେ, “ରାଜା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଏହା ଶୁଣି, ଆପଣ ଚାହିଁଲେ ଯାଇପାରିବେ।” ଏହି ଉତ୍ସୁକ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ରାଜପାଳିସକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇଲେ। ରାମ ଆସିଥିବା ଶୁଣି, ଦଶରଥ ରାଜା ଉତ୍ତମ କଥା କହିବାକୁ ଚାହି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦିଆଇଲେ। ରାଘବ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କର ରାଜପାଳିସକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୂରରୁ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ। ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆସନ ଦେଇ, ପୁନଃ କଥା କହିଲେ। “ରାମ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି; ମୁଁ ଚାହିଁଥିବା ପରି ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ଅଧିକ ଦାନ ଦେଇଛି। ଆଜି, ମୋ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ; ମୁଁ ଦେଇଛି, ଶିଖିଛି, ଆପଣା ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଉପଲବ୍ଧି କରିଛି। ମୁଁ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ପୂଜାରୀ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତି ଋଣମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଆଉ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି କରିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ, ଏହି ଅଭିଷେକ ଛଡି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ତୁମେ ସେହି କଥାକୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଆଜି ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ତୁମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଚାହିଁଛନ୍ତି; ଏହି ଦିନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି। ଏହି ଦିନ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛି; ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ଉଲ୍କା, ଦମ୍ଦମା କରି ତଳକୁ ପଡୁଛି। ଜ୍ୟୋତିଷମାନେ କହୁଛନ୍ତି, ମୋ ତାରା କ୍ରୁର ଗ୍ରହ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ, ରାହୁ—ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ। ସାଧାରଣତଃ, ଏପରି ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ, ରାଜାର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସେ। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଘବ, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ତୁମେ ଅଭିଷେକିତ ହେବା ଉଚିତ; କାରଣ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଅତି ଚଞ୍ଚଳ। ଆଜି ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା ରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ପୁଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ; ଆସନ୍ତାକାଲି, ଜ୍ୟୋତିଷମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୁଷ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଘୋଷଣା କରିବେ। ଏହି କାରଣରୁ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅଭିଷେକିତ ହେବା; ମୋ ମନ ଏହିପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ। ଆସନ୍ତାକାଲି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦହିଦେବା ତୁମେ। ଆଜି ରାତି, ତୁମେ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତୁମ ଜନନୀ ସହିତ ଦର୍ଭା ଶୟନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବା ଉଚିତ। ତୁମ ସଖାମାନେ, ସଚେତନ, ଆଜି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; କାରଣ, ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବହୁତ ବିଘ୍ନ ଆସେ। ଭରତ ଏଉଁ ସମୟରେ ନଗରରେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ତୁମ ଭାଇ ଭରତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଦର କରେ, ଧର୍ମିକ, ଦୟାଳୁ, ଏବଂ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି। ତଥାପି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ମନ ଅସ୍ଥିର; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।" ଏପରି ଭାବରେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆଗ୍ୟା ଦେଇ, ରାମ ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ତିନିଁ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୀଘ୍ର ମାତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ। ଏଠି, ତିନିଁ ନିଜ ମାତାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିମ୍ନ ଭାବରେ, ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ, ଦେବଗୃହରେ ବସି, ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସୁମିତ୍ରା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଖବର ଶୁଣି ଆଣି ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, କୌଶଳ୍ୟା ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ସୁମିତ୍ରା, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକିତ ହେବା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାମ ଆସି, ମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ କଲା: “ମା, ପିତା ମୋତେ ଜନମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି; ଆସନ୍ତାକାଲି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଅଭିଷେକିତ ହେବି। ସୀତା ମଧ୍ୟ ଆଜି ରାତି ମୋ ସହିତ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ମୋ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହିପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, କାରଣ ରାଜା ସେ ମତ୍ତା କହିଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତାକାଲି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ, ସେଗୁଡିକ ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଓ ବୈଦେହୀ ପାଇଁ ଆୟୋଜନ କର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ ହେଉଥିବା କୌଶଳ୍ୟା ରାମଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।